ou

НҮҮДЭЛЧДИЙН ОЮУН САНААНЫ СҮҮЛЧИЙН ТЭНЭГЛЭЛ

Болор цомчид хийгээд тэдгээрийн шүтэн бишрэгчид болох

зажлалгүй залгигддаг зөөлөн чихэрт дуртай

“Стандарт хүүхдүүд”-д хандав.

Антист Лу

1.    Энүүхэндээ гэхэд “Болор цом” эгдүүтэй тэнэглэл

Ингээд бодохоор инээд багадмаар. Өнгөрсөн зуунаас илүүтэйгээр энэ зуунд нүүдэлчид их “тэнэгтэж” байгаа. Моодноос гарсан зүйлийг механикаар мооджуулах гэж чичрээд. Цаг үеэсээ хоцорсон зүйлийг цаг үетэй нь хөл нийлүүлэн алхуулах гээд. Шинэчлэл тарихын оронд “уламжлал” ургуулж “тэнэгтээд”. Түүнээсээ болж бүр “супер тэнэг” байдалд ороод. Үүний нэг жишээ нь өөрсдийгөө элит давхаргынхан гэж тодорхойлдог яруу найрагчид. Тэд удахгүй найр наадмаа хийх нь. “2 шүлэг буюу 2000 төгрөг”-өөр.  Энд тэнд ийм зарлал тавиад...

/"БОЛОР ЦОМ" – 30

Оны шилдэг шүлэг шалгаруулах "БОЛОР ЦОМ"-30 яруу найргийн наадмын шүлгийг 2012 оны 12 сарын 03-аас эхлэн МЗЭ-ийн 206 тоот өрөөнд хүлээн авахаар боллоо. Яруу найрагчид шүлгээ өгөхдөө энэ онд бичсэн 2 шүлэг буюу 2000 төгрөгтэй ирнэ. Шүлгийн сэдэв чөлөөт тул яруу найрагчид дурын хоёр шүлгээ өгнө. Анхлан 1983 онд зохиогдож байсан "БОЛОР ЦОМ" наадам өдгөө  30 жилийнхээ босгыг алхах гэж байгаа тул энэ жилийн наадам шинэ оны дараа болохоор боллоо. Сүүлийн жилүүдэд орон нутагт зохион байгуулагдаж байсан бол энэ жил 30 жилийнхээ ойг Улсынхаа нийслэл Улаанбаатар хотноо зохиохоор болоод байна. Нийт яруу найрагч нартаа амжилт хүсье./

 “Болор цом” гэж болсон болоогүй хүмүүсийн болчимгүй агсам, эрээвэр хураавар хүмүүсийн инээдмийн цуглуулга болсон уралдааны уур амьсгал ийн эхлэв. Орон нутгаар аялж яваад “оршуулагдах” байсан Болор цом хүрээнд ирж хөгөө тарих нь. “Хүүхдүүд”-ийг “маллаж”, тархийг нь “самнах” нь. Социализмын “солио”-г ардчиллын авсанд хийж санаа нь амрах нь.

Цаг үетэйгээ хөл нийлүүлэх, цаашлаад түрүүлэх талаар хүмүүс тэмүүлдэг байхад манай Зохиолчдын Хороо өнгөрсөн үетэйгээ хөл нийлүүлж, яаж хоцрогдолтой, цаг хугацааны алдангитай хөгжих талаар бодож явдаг мэт. Бас л өвөрмөц хоцрогдол. Хоцрогдол арилгана гэдэг ганцхан дунд сургуульд л шаардлагатай “хавсралт программ” биш.

Социализмын жороор шинэ зууныхны тархийг угаана гэдэг энэ цаг үед бол их ээ хол эндүүрсэн үлгэр. Тээр холд тэнэсэн “домог”. Яруу найраг бол яахав дээ, явцуу хүрээний ойлголт, гэхдээ яах аргагүй оюун санааны эд эс юм. Тиймдээ ч олон нийт бага сага сонирхдог болоод эд ингэж аашилж авирладаг биз.

2.    Хол явахааргүй “хошин тэнэглэл”

Бодоод байхад Болор цом их “хөөрхөн” хошин шог, тэрүүхэндээ. Инээд хүрмээр ч юм шиг, тэгээд төсөөлөхөөр эмгэнэл илэрхийлмээр ч юм шиг. Хойч үеийн шавь нар, дүү нартаа захихад дуу, дүрсийг нь сайн хурааж авч байх хэрэгтэй. Дурсгалтай. Ирээдүйд үр хүүхдүүд маань музейд бичлэгийг нь үзээд инээж байг. Тэр үед “дэндүү” хошин шог. Энэ үед бол эмгэнэлт хошин шог.

Нэртэйгээр нь Болор цомд жүжигчдийг оруул. Эд нар чинь алиа салбадай, уран уншигч, утсан хүүхэлдэй, сайн дурын уран сайханч, сэтгэгдэл тэрлэгч, уран жиргээч болж хувирлаа.

Эсвэл сайн жүжигчид төрүүлэх гээд реалити шоу зохион байгуулаад байгаа  жүжигчид, найруулагчид юуны өмнө энэ наадмыг очиж үзэх хэрэгтэй. Авах гээхийн 4 ухааныг ардчилсан нийгэмд хэрэгжүүлье.

Тэдний жүжиглэх ур чадвар, дуу хоолойны өнгө, хэрхэн жиргэж байгаа талаар ард түмэнд сайн тайлагнавал ард түмэн тэднийг илүү сайн ойлгоно. Мөн Зохиолчдын хороо бидний үед нийцсэн шинэчлэл хийж амжихгүй байвал хошин шогийн продакшнуудтай хамтарч ажиллавал илүү амжилтанд хүрнэ. Сэтгэлгээ хэрэггүй эрин үеийн иймэрхүү хүмүүст инээд л хэрэгтэй.

3.    Домогт “Болор цом”-ын гунигт тэнэглэл

Нөгөө талаар Болор цом бол гараг андуурсан хүмүүсийн “коммент” уншлага. Ерөөл, хараалын ерөнхий шившлэг. СУИС-д жүжигчний мэргэжлээр элсэх гэж  ур чадварын шалгалт өгч байгаа ч юм уу, аль эсвэл улс төрд хөл тавих гээд багийн засаг даргын бандан сандал зүүдэлж мөрөөдөөд түүндээ хүрч чадаагүй гоморхоод байгаа хүмүүсийн мөрөөсөл шиг. Эсвэл аав ээжээсээ мөхөөлдөс нэхээд гудманд “иргэний дуу хоолой, эсэргүүцлийн хөдөлгөөн өрнүүлж” байгаа хүүхдийн тунирхал шиг. Нөгөөтэйгүүр Монголын түүхийн хичээлийг яруу сайхнаар хэн сайн өгүүлэх тухай уралдаан ч юм шиг. Эс бөгөөс эх орныхоо төлөө юу ч хийгээгүй байж, юу ч хийж чадахгүй байж эх оронч царайлж цээжээ балбаж өөрийгөө зүхэх гимнастик хийгээд байгаа хожимдсон гэмшигч шиг. Эсвэл санал гомдлын дэвтэр шиг. Мөн амьдралд яаж аальгүйтэх, архийг хэнтэй, хэрхэн амжилттай уух, амрагаа хэрхэн араар нь тавих, яаж 21 дарь-эх, 108 будда болох тухай  чөлөөт сэдвийн зөвлөгөө, тайлан ч юм шиг. 

4.    Насанд хүрсэн “нялх” тэнэглэл

Ажиглаад байхад Болор цомд “хүүхдүүд” их дуртай. Гэхдээ насанд хүрээгүй биш, насанд хүрсэн атлаа сэтгэлгээ нь нялхаараа хүмүүс. Тэд шүлэгчдийн уншиж буй шүлгийн үг, үсэг, цэг, таслал болгонд нь “ач холбогдол” өгнө. Хөг хөгөөр нь “тэмтэрнэ”. Жиргэх, шулганахыг нь мэдэрнэ. Ангаахай, дэгдээхэйгээр нь хүртэл ангилна. Алга ташина... “Хүүхдүүд хөөрхөн”. Ахин дахин алга ташина... Дугуй дугуйгаа олно гэж энэ. Тэднийхээ уран жиргэж байгааг чих тавин сонсч, нүд алдан үзнэ.

Энэ нийгэмд ийм хүүхдээрээ сэтгэхүйтэй олон хүн үржиж байна. Ер нь насанд хүрсэн “нялх” хүмүүсийн “тэнэглэл” шиг өрөвдөлтэй зөнөглөл үгүй. Тэд өнгөн чанар хөөгсдийг алга ташин дэмжиж мөн чанар хайгсдыг халаасан дахь мөнгөөрөө хавчиж гадуурхан ирээдүйг нь багалзуурдана. Ийм үед сонгодог урлаг гудамжинд гарч гудамжны хөөсөн үзэгдлүүд урлагийн амин сүнст шингэдэг түгээмэл хууль бий. Мэдээж үнэтэй хувь нэмэр оруулагсад нь тодорхой. Томчууд нэртэй пайз зүүсэн “жижиг” сэтгэлгээтнүүд.

Харин би бодно, Болор цом дэндүү гунигтай болсон талаар. Бөөн гуниг, бөөн уйтгар болсон тухайд. Тэд итгэхгүй. Гоё зүйл гоёороо л байдаг гэж төсөөлнө. Гоё зүйл нь харин гоёмсог өнгөтэй гутамшиг болсон гэвэл итгэх ч үгүй. Яах аргагүй хүүхдүүдийн төсөөлөл. Ядаж 108 будда болох энээ тэрээ хэнээнээсээ салж Эйнштэйний 108 жилийн өмнө нээсэн харьцангуйн онолыг унших хэрэгтэй. Цаг цагаараа байдаггүй.

Улигт стилээ хэт шүтнэ гэдэг уйтгартай асуудал. Ийм зүйлээс өдий хүртэл уйддаггүй, хүүхдүүд ч хүүхдүүд.  Хайзенбэргийн тодорхойгүйн зарчимд төөрч 21 дарь-эх болох гэж мөрөөдөж яваа хүмүүст 21-р зуун гараад 10-аад жил болсон гэдгийг хэн нэгэн сануулмаар.

Шулуухан хэлэхэд Болор цом бол яруу найргийг шинжлэх гэсэн, шинэчлэх гэсэн биш яруу найргийг ядууруулах, гудманд гаргах  гэсэн “сонирхол”. Жил бүр болдог энэ наадам эцэстээ Монголын зохиолчдын хорооны сайн дурын уран сайханчдын уралдаан болж хувирна. Энэ нь ч хоцрогдсон моод болж.

Аливаа юм ер нь биш болоод ирэхээрээ л биш болдгийг бид “доторлоно”. Тэд ч “гадарлана”. 

Аллах тэнгэр минь, Болор цом гэдэг ийм нэг амбицын аархал нүүдэлчдийн оюун санааны сүүлчийн тэнэглэл байх болтугай.

Уламжлал унтаж, шинэчлэл сэрээсэй.

                              Лу. Батнасан

ou

ОПТИМУС МАКСИМУС

  Хэдэн жилийн өмнө нэгэн  жолооны дамжаа төгсөгчид улсын шалгалт өгчээ. Унах нь унаж, тэнцэх нь тэнцэж. Хамгийн сонирхолтой нь шалгалтын дараа жолооны багш нь машинаа цэвэрлэжээ. Бараг л хоёр атга будаа, нэг атга элс гарсан гэнэлээ. Энэ яриа магадгүй ялимгүй дэгсдүүлсэн байх л даа? Гэхдээ л үнэний хувь цөөнгүй бий. Лам үзмэрч, мэргэч төлөгч нарын ид шид шингээсэн элс будааг бүгд л сэмхэн доогуураа цацчихаж. Элс будаа цацаад бүх юм сайхан бүтдэг бол овоо хэдэн шуудайг олж аваад хав дарчихдаг хэрэг. Ажил төрөл хөөцөлдөхдөө амьтан хүн рүү цацаж байхгүй юу? Зугаатай л амьдарцгааж байна даа?

  Заримдаа шалгалт аваад дуусахад хөл дор яагаад элс шороо шажигнаад байдгийг хожуухан ч гэсэн ойлгосон юм. Хожмын сэхээтнүүд ч ид шидэнд итгэж эхэлжээ. Гол нь элс будаа цацчихаад хамаг хэрэг сайнаар бүтвэл өөртөө биш цаад ид шидтэндээ, элс будаандаа итгэнэ. Гэтэл элс будаатай, арга чарга хийлгэсэн “би зүгээр” гэсэн өөртөө итгэх итгэлд л  хамаг учир байгааг анзаарах ч сөхөөгүй. Харанхуй мухраар сүсэглэнэ. Манай нийгмийн хамгийн эдгэшгүй өвчин “мухар сүсэг” болжээ. Үлгэр домог, илбэ шидэнд итгэдэг хүүхэд нас бол сайхан юм. Хар багаасаа муу санаа, шалихгүй хашир ухаан суусан хүүхдүүдэд  би дургүй. Хэвлүү хүүхэд гэдэг чинь магтах юм биш харин харамсмаар явдал. Гэнэн итгэмтгий байх нь даанч зохих насандаа нуруу үүүрсэн өвгөн шиг юм болчихвол тийм ч сайхан биш. Түүний эсрэг аливааг арай өөрөөр харах насандаа ид шид илбэ засалд итгэдэг байвал нуруу үүрсэн хэвлүү хүүхдээс ч тэнэг харагдана. Эр нөхрүүдийнхээ олж ирсэн хэдэн төгрөгийг энд тэндэхийн “хувилгаануудад” өгчихдөг эмэгтэйчүүлийг энэ амьдралдаа бишгүй харлаа. Тэд амьдралыг ид шид гэж бодох юм.  Хэдэн жилийн өмнө талийгаач Пүрэвдоржийн Сундуйжав гуай ”Монгол минь хальсан уут, хадаг хоёроор дүүрэв” гэж халагласан нэвтрүүлэг хийж билээ. Одоо үнэхээр мод бүхэн хадагтай, бүүр замын шон хүртэл хадагтай болжээ. Ид шидтэй мод чулуу, замын шон, хаалганы бариул, хашааны хаалга. Үлгэрт гардаг далдын хар малгай, нисдэг хивс, шидэт бишгүүртэй л адилхан ид шидтэй моднууд ой тайгаар дүүрэн боллоо.

  Би байгалийн хүчинд итгэдэг. Гэхдээ ид шидэнд биш. Ээж мод, хийморийн овоо, энергийн төв хүнд ямар нэгэн нөлөө үзүүлдэгт итгэдэг. Элдэв гэм зэмийн өвчин саагаас эдгээдэг гэдэгт итгэдэг. Уул хангайдаа сэржим өргөдөг, ус ургамалтай ярилцдаг. Харин тэднээс мөнгө гуйдаггүй, эрх мэдэл албан тушаал нэхдэггүй, эд хөрөнгө шаардаж энд тэнд нь хадаг уядаггүй. Сайн муу яваагаа хадаг уясан хаалганы бариултайгаа холбож ойлгодоггүй.

  Нэгэн ээж надаас” манай хүү сүүлийн үед хичээл номондоо хир байна” гэж билээ. Урмын бодоод “сайжирч байгаа “ гээд хэлчихсэн чинь учиргүй баярлаад “аргагүй, аргагүй, саяхан Түвдээс нэг том хувилгаан ирсэн юм. Багшийн сахиусыг зүүснээс хойш их л өөр болчихсон” хэмээж билээ. Дараахан нь би хүүгээс нь “ээж чинь ямар ажил хийдэг юм” гэхэд “их сургуулийн эдийн засгийн багш” гэсэн юм даа? Тэр үед би Манай улсын эдийн засаг өсөхгүй байгаа нь бодит үр ашиг, гадаад дотоод худалдаа биш ид шидэнд итгэгч эдийн засагчдаар дүүрсэнийх юм байна гэж мунхаглан бодож билээ. Хүүгийнх нь сурлага сайжирсан нь хүүгээс нь биш, хөөрхий хүүгийн хичээл зүтгэлээс бус нэгэн ламын улаан зангианаас болж байна гэж боддог эдийн засагч олон байхаар Оюутолгой үндэсний баялаг биш харин ИД ШИД юм бишүү? Дарга нар ч бас түүнийг ид шид гэж хараад ид шид мөн гэдэгт итгүүлэхийг хүсээд байгаа юм. Яг л “онгод гэдэг ид шид” ирэхийг хүлээгээд юу ч хийлгүй суудаг зохиолч байдагтай адил нийгэм даяараа ид шидэнд итгээд түүнийгээ тэсэн ядан хүлээж байна. Хэзээ ирэх бол нэг л өдөр үлгэрт гардаг ханхүү шиг цагаан морьтой ороод ирнэ дээ? Мөн сайхан даа? хэмээн алгаа үрэн сууна. Хөгжилтэй л сайхан амьдарцгааж байна даа?

   Холливудын саяхан хийсэн нэг кинон дээр харь гарагаас ирсэн хүчирхэг төмөр оюун санаа ОПТИМУС МАКСИМУС хүн төрөлхтөнийг гаднаас ирэх аюулаас хамгаалдаг. Өнөөдөртөө бол энэ чинь ИД ШИД. Маргааш яахыг тааж мэдэхгүй юм. Харин энэ ОПТИМУС МАКСИМУС манай үлгэрийн болдоггүй бор өвгөний нисдэг бор морь  хоёр яг адилхан. ИД ШИДЭТНҮҮД. Хүн төрөлхтөний зөн билгийн хүлээлт. Харин бидний хагас социалист, хагас капиталист нийгэм даяар минь үсэрхийлсэн ид шидэнд итгэх мухар сүсэг ердөө Холливудын бүтээсэн ОПТИМУС МАКСИМУС ба бидний мэддэг НИСДЭГ БОР МОРЬ хоёр хадаг уясан МОД гуравт баатар тайж Цогтын бичсэнээр “сэтгэлийн агаар нэгэн” буй.

  Харин тэд технологийн хувьд шал ондоо. Яг л  чукчагийн онигоо шиг. Нэгэн чукча сугалаагаар Мовсква явах эрхээр шагнуулжээ. Явж ирээд нутгийнхныгаа цуглуулаад, аялалын туршид үзсэн харсанаа ярив. Би эндээс чаргаар хот ороод тэндээсээ онгоцонд суугаад... Гэтэл нэг нөхөр нь “хүүе, ингэхэд онгоц ч юу юм бэ? Чукча нэг бодолхийлэв. Тэгээд :-би та нарт алим гэж нэг зүйл авчирсан даа? –тийм, тийм. Тэгвэл түүнээс чинь “шал ондоо” юм байдаг юм гэжээ. Түүн шиг л шал ондоо зүйлүүд. Ид шид технологийн хувьд улам дэвшилтэт болсоор. Нисдэг бор мориос ОПТИМУС МАКСИМУС  хүрэв. Гэтэл бидний ид шидэнд итгэх сэтгэлгээ бараг хойшоогоо хэдэн алхам ухарчээ. Эцэстээ элс шороонд хүрэв. Аятайхан л амьдарцгааж байна даа?

 Уран зохиолд ч ид шид хүчтэйгээр үйлчлэх болов. Би энэ зохиолоо зүүдэндээ биччихсэн. Паа, энэ чинь ид шид. Санаандгүй явж байтал гэнэт нэг юм чихэнд шивнээд, хаанаас ч юм бүү мэд, тэгээд л шууд урсгаад л хэдхэн секундын дотор энэ найраглалыг бичсэн юм. Паа бас л ид шид. ОПТИМУС МАКСИМУС шивнэсэн юм уу, хаашаа юм. Дууны шүлэг бичих юмсан гээд бодоод явж байтал гэнэт гудамжинд эхлээд аялгуу орж ирээд л дараа нь үг нь урсаад л бас дуулах дуучных нь дүр харагдаад л бүр клип нь дүрсжээд топ модель охин тоглоод л жүжигчин юм уу, алиалагч юм уу мэдэгдэхээ байсан залуу хайртыгаа хайгаад л. Паа энэ бол ёстой ид шид. 

 Шинжлэх ухаан бол тэрчигтээ ид шид. Тулганд гал түлж амьдарсан нь өвчин тусаж үхэхгүй гэдэг нь бараг л суурь шинжлэх ухаан. Морь унасанаар монгол хүн майга болоогүй гэдэг бараг л хавсарга шинжлэх ухаан. Тарваганы “хүн мах” идвэл нойр булчирхай эдгэрнэ гэдэг нь оны шинжлэх ухааны нээлт. Хөгшрөлтийн эсрэг хамгийн сайн зүйл бол баавгайны тархи. Баавгайны тархи 11 саяд хүрэв. Шинжлэх ухаан-үйлдвэрлэлийн үр ашиг нь энэ. Ид шидгүй юм хаанаас ч хайгаад олоход бэрх болов.

  Хаана сайн будаатай лам хуварга, эсвэл шороотой үзмэрч байна. Тийшээ аяны жолоо өргөнө. Дэндэвийн Пүрэвдоржийн дуу шүлэг ”санасан зорьсон хэрэг бүтэх, аяны жолоо тийшээ байна” гэдэг шиг л юугаа үл хайрлан зүтгэцгээх мөртлөө хөгшин ээждээ цагаан сараар ядаж очиж золголгүй олон жил болсон байх энүүхэнд. Ямар сайндаа л миний нэг ойрын ах дарга болчихоод эхлээд ээждээ биш том даргадаа очиж золгодог байсан юм даа? Би бүр гайхаж цөхдөгсөн. Ээжээс илүү ачтан гэж бас байна, аа. Сонгодог л аж төрцгөөж байна даа?

ОПТИМУС МАКСИМУС-ууд нийгэмд улам олширсоор,гэвч ид шид хэзээ ирэх вэ? Шашингүй хүн бол бурханаа хайж яваа хүн гэдэг. Харин ИД ШИД хайж яваа хүн бол бурханаасаа бултаж яваа ХҮН мөн гэж бодлоо. Даанч сүүлийн үед нэг ч удаа бурхандаа залбираагүй санагдав.  АРАЙ ОПТИМУС МАКСИМУС-д...

                         Яаран залбирах минь  УМ, АМИН, АЛЛАХ

                      Гарцаагүй Пүрэвхүүгийн Батхуяг

                                           2012-12-26

үг

СЭТГЭЛИЙН ОРОН ХАРАНХУЙЛВААС...

  Удахгүй лаа шүдэнз их хэмжээгээр бөөндөнө гэсэн зар маш ихээр тавигдана. Гэрийн үнэ ч зах зээл дээр навс унана. Учир нь 21-нд юу ч болсонгүй. Гэхдээ хүн гэдэг амьтан энэ хэвээрээ байвал өөр нэг өдөр 21-н болж л таарна. Учир нь бид бүгдээрээ дүрсэнд дурлаж, зөвхөн дүрсийг ихээр шүтэх болжээ. Гоо үзэсгэлэн, яруу сайханг зөвхөн дүрсээс хайна. Нүд хөмсөг, уруул амны дүрсэнд дурлана. Бэлхүүс өгзөг, хөл гарны дүрсийг шүтнэ. Хорвоо бүхэлдээ дүрсээс бүтсэн мэт өнгөцхөн хийгээд гэнэнээр сэтгэнэ. Суух сууц, унах унаа, барих утас, өмсөх зүүх бүгдийн  дүрс чухал.

  Өнөөгийн олны төсөөллөөр ганцхан дүрс мэт үзэгдэх болсон ертөнцөд улам л өнгө гэрлийг чухалчилсаар. Гялбалзаад л байвал сайхан гэж андуурч эндүүрсээр. Будаад л шунхдаад л аль болохоор өнгө алагласан байвал хүсэл ханана. Хэрэв анзаарсан бол хүмүүс бидний өмссөн зүүсэн ямар хурц тод өнгөтэй болсон гээч. Эргэн тойрон ямар эрээн мяраан болсныг тогтож нэг анзаараарай. Аймшигтай өнгө гэрлийн сүлэлдээн. Толгой эргэж дотор муухай оргино.

  Өнөөгийн олны төсөөллөөр зөвхөн өнгө алагласан гэрэл мэт харагдах болсон ертөнцөд улам бүр үнэрийг эрхэмлэсээр. Анхилуун л ханхлаад байвал сайхан гэж андуурч эндүүрсээр. Гэвч анхилуун үнэртэн өндөр үнээр авч суга хүзүү рүүгээ цацах атлаа өдөр шөнөгүй “хүний үнэргүй” явдал хийнэ. Хүний үнэргүй араншин гаргана. Элдэв цэцгээс гаргаж авсан ялдам үнэр анхилуулавч байнга баас үнэртсэн мэт ярвайж явна. Агааржуулагч агаарт цацаж агаарыг хүртэл үнэржүүлэхийг хүснэ. Орчлонгийн сайн муу үнэрийг бус гагцхүү таатай сайхныг хамраараа сорохыг хүснэ.

   Өнөөгийн олны төсөөллөөр чухамдаа анхилуун үнэр л сэнгэнэх ертөнцөд улам л дуу чимээг шүтсээр. Түжигнээд нүжигнээд л байвал сайхан л хэмээн андуурч эндүүрсээр. Нүргэлсэн их дуу чимээн дотроосоо өрөөлийг битгий хэл өөрийгөө ч олж сонсохоо байжээ. Угтаа хамаг бүгдийн дуу чимээ, нүргээнийг сонсовч юуг ч үл сонсоно. Таг дүлий мэт хамаг юм нэг л хэмнэлээр шуугина. Сонсоод байгаа мэт толгой дохиж зүгээр л сонссон дүр үзүүлэх бөгөөд угтаа “би, би” хэмээн нян өвчин хамаг биеэр нь бужигнана.

  Өнөөгийн олон ДҮРСТИЙН ОРНООС, ДҮРСИЙГ ШҮТНЭ. ДҮРСЭЭС ГЭРЛИЙН ОРОНГ ШҮТНЭ. ГЭРЛИЙН ОРНООС ҮНЭРИЙН САЙХАНГ ХАЙНА. Өөрсдийнхөө бүтээсэн дүрс, гэрэл, үнэрийн оронг  ердөө утга учиргүй ДУУ ЧИМЭЭГЭЭР дүүргэжээ.

ГЭТЭЛ СЭТГЭЛИЙН ОРОН ХАРАНХУЙЛСААР. Тэнд улам цөлжсөөр. Тэтгэврийн мөнгөө харамлалаа гэдэг шалтгаанаар эхийгээ хүү нь хөнөөнө. Олон сумтай буу мөрлөж ороод л толгой залган сууж эрдэм сурч байсан ижил нөхдөө тугалган сумаар шүршиж орхино. Энд тэнд тэсэрдэг дэлбэрдэг бөмбөг булж, түүнд нь олон зуун хүн өртөж хорвоог орхихыг ариун явдал гэж үзнэ. Ээжийнхээ цүнхнээс мөнгө хулгайлж гурван хоног өдөр шөнөгүй COUNTER STRIKE-даад шууд эмнэлэгт хүргэгдэж, шөнөжин “алаад өг, алаад өг, буудаад” хэмээн хашгирч хононо. Өндөр насанд тусалдаг өргөсөн юмын дамжилдаг үе дуусаж өндөр настанг түлхдэг, өргөсөн юмыг нь булаадаг үеийнхэн жигдрэн жагсана. Хэн ч сэтгэлийн орон бүрэн харанхуйлваас дүрстийн хийгээд гэрлийн орон ч бүрэн харанхуйлна гэдгийг олж харахгүй. Харсан нь түүгээр ашиг олохыг санаачилж, хөөрхий олны хэдэн бор төгрөгийг лаа шүдэнзэнд  өгөөд дуусгана. Ном биш хов ярьдаг гэгээнтнүүдээр дүүрч, хүний бүтээсэн бүх л оюун мэдлэг үнэгүйдэж, нэг гарынхаа алган дээр шүлсээ хаяад нөгөө гараараа цохиж үсэрсэн зүгт нь явахыг номлогчид үстэй толгойноос бүр толгойны үснээс олон болжээ. ГЭТЭЛ ЭНЭ ЗУУР СЭТГЭЛИЙН ОРОН УЛАМ ХАРАНХУЙЛСААР... Харин эсрэгээрээ дүрстийн орон улам хуурмаг өнгө гэрлээр гялбалзсаар, зул жаргахын өмнө бадамлахын адил санагдана.

  Бидэнд сэтгэлийн орноо цэлмээх ганцхан боломж бий. Тэр нь сэтгэл дүрсгүй, өнгөгүй, үнэргүй ч Сэтгэл дүрсээс илүү дүрс юм, Гэрлээс илүү гэрэл юм. Ямар ч үнэрээс сайхан үнэр юм гэдгийг таньж мэдэх явдал. Зүгээр л сэтгэлээ таних явдал. Сэтгэлийн хүчээ мэдрэх явдал. Тэр л хүчийг мэдрээгүй цагт дүрс хийгээд гэрлийн оронд тачьяадан дурлах нь хэвээр байна. Харин ч улам бадрахын олон шалтаг нэмэгдсээр, мөнх цаст уулын оройн мөсөн мэт зузаарсаар байх гэнэ.

  Нэгэн эгэл хүмүүн даяанчийн агуйд саатжээ. Даяанчаас тэр” ямар бурханг шүтвэл хамгийн ашигтай вэ? гэж асуусан гэдэг. Өвгөн /мэдээж даяанч нар голдуу өвгөн байдаг / даяанч түүнийг удаанаар ширтсэнээ “СЭТГЭЛ” гэдэг бурхан гэжээ. Сэтгэл тэгэхээр бурхан байх нь.  Их хаан ”сэтгэлийн  барьваас бие нь хаа холдох” гэсэн гэнэлээ. Сэтгэл тэгэхээр биеэс хүчтэй байх нь. Монгол хэлэнд бас” СЭТГЭЛГҮЙ” гэдэг үг бий. Ямар сэтгэлгүй хандаа вэ? Ёстой сэтгэлгүй явдал гэхийг бишгүй сонсож явлаа. Сэтгэл тэгэхээр хүний аж амьдралын дээд суртахуун байх нь. Түүнийг л таньж мэдээгүй цагт дүрстийн оронд шунах хүсэл багасахгүй билээ.

 Биднийг сэтгэлийн харанхуйгаас  хагацаах ганцхан сайхан зүйл бий. Магадгүй СЭТГЭЛ гэдэг бурханы бэлэг ч юм билүү? Харин би түүнд хар багаасаа хайртай байсан. Одоо ч хайртай хэвээрээ. Түүнийг ЯРУУ НАЙРАГ эсвэл ЗОХИСТ АЯЛГУУ гэдэг. Яруу найраг бол хүний сэтгэлийн дээд мэдрэмж юм. Яруу сайхны дуулал юм. Хүний сэтгэлийн дуулал юм. Түүнээс бус тайзан дээрээс гоншигнодог “ард түмэн минь өлсөж байна, яасан төр вэ, хөөрхий хоосон ходоод” гэх мэтийн шүлэглэсэн өргөдөл гомдол биш. Тэр хэтэрхий ариун гэгээн зүйл. Түүнийг шавар шалбаагтай хутгалдуулахыг хүсэгчдийн сэтгэлийн орон лавтай будангуйрсан байж таарна.

  Сайхан шүлэг уншсаны дараа сэтгэл нэг л цэлмээд явчихдагийг мэдрээгүй бол таны сэтгэл харанхуй нь нянд баригдаж, овоо өвчилжээ гэж оношлож болно шүү? Яруу найраг нэг талдаа яруусал юм. Нөгөө талдаа ариусал юм. Сэтгэлийн ариусал юм. Шүлгийг тарни мэт тоолон уншихуйд ухаарал гэгээрэл цэцэг мэт дэлгэрч дүрс хуурмаг, өнгө зуурдын, үнэр саринагч, дуу чимээ хоосон болохыг таньж зөвхөн сэтгэлд бүгд буйг ойлгоно.

  Эцэст нь дүрстийн оронд юу их вэ? Дүрсэнд шунах хүсэл их. Тэр хүслээ зөвхөн сэтгэлээрээ хазаарлана. Нэгэнт хүсэл шунал чинь хазаарлахын аргагүй их болоход сэтгэлийн орон тань харанхуйлж эхэлнэ. Энэ бол хөхрөгч дээр цэлийдэг гэдэг шиг гарцаагүй үнэн. Хэрэв сэтгэлийн орон харанхуйлваас хичнээн түмэн лаа асааж, гал түлээд юу ч туслахгүй нэмэр үгүй  гэдгийг ойлгохгүй аваас дараагийн 21-н давааны цаахан байна. Хүү нь ээж рүүгээ сүх далайна. Үхэр цохих мэт юу ч бодолгүй тоншиж орхино.

  Гэвч бусдаас илүү эмс энэ хуурмаг үзэгдэлд дурлан шунана. Эр нөхрөө далдуур мэхлэж, алиа шалигийг үүсгэнэ. Дүрсэнд биеэ битгий хэл нүдээ өгөхөөс ч буцахгүй болно. Зуурын төдий хуурмаг гэрэлтэй болохын тулд оёуулж, огтолуулж, наалгаж, зүүлгэж, татуулж, соруулж баларна. Гэвч сэтгэлийн өвчнөө үл тооно. Сэтгэл хоосрон байгаагаа үл анзаарна. Ерөөс сэтгэл ямар хэрэгтэйд эргэлзэж эхэлнэ. Түүнтэй түүнгүй өнгө гэрэл байна, дүрс байна, үнэр байна хэмээн андуурна. Хөөрхийс үс нь богиноссон ч ухаан нь уртассангүй. ГЭТЭЛ ЭНЭ ЗУУР СЭТГЭЛИЙН ОРОН УЛАМ ХАРАНХУЙЛСААР...

Хэрэв сэтгэлийн орон бүрэн харанхуйлваас 21-нийг номлогчдыг шоолох биш “худал” үнэнд гүйцэгдэж лаа шүдэнз цуглуулаад ч лай ланчигаа эдлэх вий.

  ХҮН гэдэг амьтан харваас байгалийн амьтан байтлаа амьдрал бүр амьсгалахаа хүртэл тооцож, томьёолсон электрон машин, төмөр хайрцаг төдий зүйл болж хувирах гэж үү? Манай үеийн Баатарын Галсансүхийн бичсэн шиг ” сэтгэл гэдэг эрхтнээ” яах вэ? Бүүр цаашлавал СЭТГЭЛ ГЭДЭГ ЭРХТНЭЭ ЮУГААР ЭДГЭЭХ ВЭ? Бүүр эцэст нь тулгавал ердөө ганцхан асуулт л байна.

МӨНГӨ ТООЛОХ УУ? ШҮЛЭГ УНШИХ УУ?

                             Гарцаагүй Пүрэвхүүгийн Батхуяг

                                          2012-12-22