momotiimee

үгүүллэг

2012-02-19T23:00:00.000-08:00

МИНИЙ ХИЙЛ

Тэр хэл чимээгүй л явж одлоо. Дахиад хэзээ ч эргэж ирэхгүй. Тэгээд ч амьд явах өчүүхэн ч хүсэл байхгүй болжээ. Нүднийх нь харц шийдчихсэн байлаа. Шөнө өнөөх муу цэнгээний газартаа дуулахаар явсан хойгуур нь би хэнийх нь мэдэгдэхгүй зулбасгыг нь ганц бие хөгжимчинд худалдчихсан юм. Харин мөнгөөр нь долоон шил хатуу архи... Дотор халуу шатаад сайхан ч зүрх даанч салгалаад... Хэсэг хугацааны дараа би үхэв. Харин түүнийг яасныг бүү мэд...

* * *

Íàìàéã àíõ òºðºõºä ýýæèéí òàíèë ýìýãòýé õèéë áýëýãëýñýí ãýäýã. Õàðàìñàëòàé íü ÿìàð õèéë áàéñíûã íü ñàíàäàãã¿é юм. Ó÷èð íü íàìàéã õî¸ð íàñ õ¿ðýõ æèë хийл õýíä ÷ ¿çýãäýõýý áîëüжээ. Ер нь би энэ түүхийг ярих хэрэггүй ч байсан байж мэднэ. Õýíä ÷ ¿çýãäýõýý áîëèõûíõîî ºìíº õî¸ð ÷àâõäàñ íü øºíºæèí æèíãýíýýä õîíîñîí ãýæ ýýæ ìèíü áàðàã ë áàðèí òàâèí áàòлан хэлнэ. Õàðèí ¿çýãäýõýý áîëüñíîîñ íü õîéø áàðüæ òýìòýð÷ ¿çñýí õ¿í ìàíàé ãýðèéíõíýýñ àâàõóóëààä ýðãýí òîéðíû áàéðíû á¿õ õ¿¿õä¿¿ä çàðèì ñàâààã¿é òîì÷óóë çýðãýýð öººíã¿é áàéâ. Өдөр тутмын сонинд хүртэл миний ер бусын хийлний тухай бичиж байлаа.

Ààâ íýã óäàà õèéëèéã ìèíü удаан òýìòýð÷ ¿çñíýý:

- Аíõ ÷àìä áýëýãëýõýä ãÿëàëçñàí õ¿ðýí ìîäîîð õèéñýí øèíýõýí õèéë áàéæ áèëýý. Оäîî áóëàí нь èõ ìºëèéñºí áîëîëòîé. Áîäâîë áóäàã øóíõ íü àðèëæ, ýëýãäýý áèç äýý? õýìýýí ñàíààøðàíãóé ºã¿¿ëэв. Òýð ºäðººñ õîéø áè õèéëýý õýíä ÷ áàðèóëàõàà áîëüñîí þì. Тàâàí íàñòàéãààñàà ýõëýýä ºãëºº á¿ð òàãòàí äýýðýý çîãñîîä ººðèéíõºº çîõèîñîí àÿëãóóã òîãëîäîã áолов. Өөрийн зохиосон ч гэж дээ, хаанаас ч юм бэ, намайг хийлийнхээ үзэгдэхгүй биеийг барих үед аяндаа асгарах аялгууг. Анхандаа õºðø¿¿ä ìèíü ä¿ðã¿éöëýý èëýðõèéëæ, öîíõîî ò¿ãæèõ, ÷èõýý òàãëàõ, ãàðààðàà çàíãàж, äýýð äîîðîîñ ýëäâýýð õàðààäàã áàéñàí áîëîâ÷ ñ¿¿ëäýý àðãàã¿é äàñààä õàðèí ÷ á¿ð õàíèàä õ¿ðýýä õýä õîíîã õºãæìºº òîãëîæ ÷àäàõã¿é áàéõàä ìèíü ¿ã¿éëæ ñóðàãëàæ, ýðãýæ òîéðöãîîñîí þìдаг. Тэгээд л õèéë áèä õî¸ð òºðñºí õîòäîî àëäàðøèæ, бусдын нүдэнд хий агаар хөрөөдөн зогсох ч тэндээс хийлийн аялгуу түгэхийг харж сонссон хүн бүхэн гайхшран дуу алддаг байсан юм. Бүгд л намайг хий агаарын хийлчин гэдэг болов. Би ч энэ нэрэндээ дуртай байлаа.

Гэтэл ààâûí íàéç íàð ìèíèé õîðèí íàñíû òºðñºí ºäðººð áóäàã íü ¿íýðòñýí öîî øèíý õèéë áýëýãëýв. Хуучин хийлийг минь бүгд л гар гар дамжуулан дахин дахин сонирхож, шинэхэн дээр нь үзэгддэг хийлтэй болсондоо би ч хязгааргүй áàÿðëàæ, ãàðààñàà ñàëãàëã¿é гурав õîíîã õºãæèì òîãëîх гэж оролдов. Хичнээн оролдсон ч бүтсэнгүй. Амь тавьж буй араатнаас гармаар чихарсан зэвүүн дуунаас өөр юу ч дуугарсангүй.

Дөрөв äэõ ºäðèéí ºãëºº õóó÷èí õèéëýý ñàíààä савнаас нь ãàðãàõ ãýòýë òýð òýíä áàéñàíã¿é. Áè áàðàã ë îðü äóó òàâèí õàøãèðàв. Ãýðèéíõýí ìààíü ñàíäðàëäàæ õààíà òàâüñíàà ýðãýí ñàíà, òýð õàâèàð íü áèä õàéÿ õýìýýöãýýâ. Òýãýýä ãýðèéíõýý á¿õ ãàçðààð ìºëõºõ íü ìºëõºæ, àâèðàõ íü àâèð÷ õàéñàí áîëîâ÷ õýí ÷ îëñîíã¿é. Аàâ ýýæ, өвөө, àõ íàð òýð ºäðººñ õîéø ºëìèé äýýðýý ñýìõýí ãèøãèæ, èõ ë áîëãîîìæòîé ÿâàõ áîëöãîîâ. ßàãààä ãýâýë õàà íýã ãàçàð õóó÷èí õèéë ìèíü áàéæ áàéãààä ñàíàìñàðã¿é ãèøãèæ îðõèõîîñ áîëãîîìæèëñîí õýðýã.

Õèéë àëãà áîëîîä арав хоносоны ýöýñò ãýðèéíõýí á¿ãäýýðýý õýí íýãýí õ¿í ìèíèé õèéëèéã õóëãàéëñàí ãýж үзэöãýýâ. Төрсөн өдрөөр ирсэн аавын найзууд дотроосл гарцаагүй, тèéì õîâîð ñîíèí ç¿éëýýð ìºнãº îëäîã õ¿ì¿¿ñ öººíã¿é áàéäàã òóõàé ñîíèíîîñ óíøñàí òóõàéãàà àõ ìèíü ñîíèðõóóëæ ÿðèâ. Õàðèí áè ñýòãýë äîòðîî õàðàìñààä áàðàõã¿é áàéëàà. Áîäîõîîñ ë ãîë õàðëààä, á¿ð çàðèì øºíº õóó÷èí õèéëýýðýý òîãëîæ áàéíà õýìýýí ç¿¿äэëäýã áîëîâ.

Õèéë àëãà áîëîîä àðâàí äºðºâ õîíîâ. Òýð ºäºð гэнэт ºâººãèéí áèå ìóóäàæ, õýâòýðò îðîâ. Манайхан õîòûí àëü л ñàéí ýì÷èéã óðüæ áèåèéã íü ¿ç¿¿ëñýí áîëîâ÷ ºâººã ÿìàð ºâ÷èí òóññàí áîëîõûã õýí ÷ õýëæ ÷àäñàíã¿é. Бүүр íýã ýì÷ íàñíû äîðîéòîë ãýñýí ñîíèí îíîø òàâü÷èõààä ñàéí àñàð÷ òîéëîõûã çºâëºâ. Ãýòýë ºâººãèéí óõààí áàëàðòàæ, áèäíèé õýçýý ÷ ñîíñîæ áàéãààã¿é õ¿ì¿¿ñèéí íýð äóóäàæ, õýäýí ºäºð èõ ë ñàíäàðãàâ.

Õèéë àëãà áîëîîä àðâàí íàéì õîíîâ. ªâºº õàðèí òýð ºäðèéí ºãëºº óõààí ñàíàà íü ñàðóóëñààä ñýðýâ. Áèäíèéã äóóäàæ äýðãýäýý ñóóëãààä íýã íýãýýð íü ¿íñýæ, öàðàé íü ãýðýëòýí, ýýæèéí ãàðûí öàéã óóæ, õàìãèéíõàà õàéðòàé à÷ áîëîõ òîì àõààð õºëºº áàðèóëæ áàéñíàà:

- Çà, õ¿¿õä¿¿ä ìèíü ìèíèé íàñíû òîî ã¿éöñýí áîëîëòîé. Ñàÿ õýä õîíîã òà õýäèéãýý èõ ë ñàíäàðãàñàí áàéõ äàà? Óóëçàõ ¸ñòîé õ¿ì¿¿ñòýéãýý á¿ãäòýé íü óóëç÷èõëàà. Î÷èõ ¸ñòîé ãàçðóóäààðàà á¿ãäýýð íü îðëîî ãýõýä íü энэ õýä õîíîã îðíîîñ íýã ÷ ºíäèéãººã¿é áàéæ ºâºº õààãóóð ÿàæ ÿâñàí þì áîë äîî õýìýýí õîðèí íàñíû балчир óõààíààð áîäîæ ñóóâ. Àÿãàòàé öàéãàà õ¿ä хүд õèéòýë çàëãèàä:

- “Íàñààðàà ÿìàð îëèãòîé àæèë õèéæ ÿâñàí áèø. Àìüòíû àìü òàñàëñàí ìàë íÿäëàã÷ ÿâëàà. Ìóó õºãøèí ìèíü харин áóðõíû îðîíä òºðæýý. Áóÿíòàé õ¿í àðãàã¿é áèç äýý? Эýæ ààâ õî¸ð ìèíü ÷ äèâààæèíä æàðãàæ áàéíà. Áè ãýäýã õ¿í ë ìóó çàÿàíû îðîíä î÷èõ ÿíçòàé. Õ¿¿õä¿¿ä ìèíü áóÿíûã ë ñàéí õè÷ýýãýýðýé. Íàéç Ñàíäàãàà ìèíü àìüòíû òàìä àäãóóñ áîëæýý. Òýä íàðòàéãàà á¿ãäòýé нь ë óóëçëàà” ãýæ ÿðèõàä íü ààâ, ýýæ рүү харснаа:

- Óõààí ñàíàà íü îðæ ãàðààä áàéãàà áîëîëòîé. Îäîî ÿàõ âý? Ýì÷ äóóäàõ óó? гýв. Эýæ:

-Õàðèí ýý. Åð íü òýñýõã¿é ÿíçòàé áîë÷èõëîî ãýæ áèëýý. Ýíý õîîðîíä ºâºº òîëãîéãîî íýã ãýäèéñ ãýñíýý óõààí áàëàðòàæ óíàâ. Ààâ öýýæèí äýýð íü ÷èõýý удаан íààñíàà, гүрээнийх нь судсыг гараараа тэмтэрч үзээд:

- Àìüñãàë õóðàà÷èõëàà ãýýä ºíäèéòºë, ºâºº ãýíýò ãýäýñ õèéñíýý óõààí îðëîî. Þóíààñ ÷ àéäàãã¿é òîì àõ хүртэл öî÷èâ. Ээж толгойг нь түшин өндийлгөхөд эðãýí òîéðíîî ºðºâäºëòýéãýýð ã¿éëãýí õàðñíàà, õàðöàà íàä äýýð òîãòîîãîîä,

- Ìèíèé õ¿¿ãèéí õóó÷èí õèéë òîì ºðººíèé òààçíû ãýðëýýñ ºëãººòýé áàéãàà þì ãýíý. Óðüä íàñàíäàà äóó÷èí õ¿¿õýí áàéñàí ãýíýëýý. Ýð õ¿íä ó÷èðã¿é ãîìäîîä ñ¿íñ íü õèéë… ãýýä ºã¿¿ëáýðýý äóóñãàæ àìæèëã¿é ºâºº ìèíü æèíõýíýýñýý àìüñãàë õóðààâ. Ìàíàé ãýðèéíõýí äàõèàä ãýíýò ñýðãýýä èðæ ìàãàäã¿é ãýñýí øèã ìºíõèéí íîéðîíäîî äóãæèðñàí ºâººãºº õàðæ õýñýã чимээгүй ñóóöãààæ áèëýý.

* * *

-Хүү минь, хүү минь хаа байна. Чи хүүгээ яасан бэ? Хэлээч дээ? гээд намайг баахан сэгсчив.

-Тэр чинь миний хүүхэд биш. Чи тэр цэнгээний газрынхаа аль нэг харанхуй булангаас олсон эцэггүй зулбасга, мэдэв үү? Би зарчихсаан... Зарчихсан. Ха, ха, ха...

Гар нь алгуурхнаар суларснаа, хацар дээгүүр нь гялтагнан бөмбөрөх нулимсаа арчаад тэр хэл чимээгүй явж одов.

Хамаг бие сулбасхийгээд гэдэс ходоод халуун галд түлэгдэх мэт өвдөв. Харанхуй гудамжны хаа нэгтээгээс хийлийн гунигт аялгуу сонсогдсоор...

* * *

Áè õèéëýý îëëîî. Ìèíèé õèéëíýýñ ýð õ¿нд ãîëäîî îðòîë ãîìäñîí á¿ñã¿é õ¿íèé õýíä ÷ ¿çýãääýãã¿é ãîìäîë, нулимсны аялгуу ýãøèãëýсээр байлаа.

Эгшиглэсээр байлаа.

шүүмж

2012-02-02T03:08:00.000-08:00

УУЛЫН ХҮНИЙ ТУХАЙ УЛААНБААТАРЫН ТЭМДЭГЛЭЛ

/Яруу найрагч Х.Батаагийн “Гунигийн манан дундуур” туучихуй /

1. ДУРСАМЖИЙН манан ДУНДУУР...

Тэнгэр цэв цэлмэг атал хацар дээр борооны дусал мэт зүйл буув. Тагтан дээрээсээ ус шүршдэг дэггүй хүүхдүүдийн тухай бодтол одоо чинь хамаг цонх хаалттай өвлийн сүүл сар, идэр ёсийн хүйтэн. Тэгэхээр гэж үргэлжлүүлэн бодтол гэнэт нэгэн нөхрийн дүр жавар манан хоёрын дундуур жаргах нарыг сөхөн босож ирнэ. Баруун Алтайгаас бараан царайтай ч цагаахан сэтгэлтэй Батаа над руу сэржим дэвшүүлж байгаа нь тэр ажээ. Олон жил яруу найргийн ертөнцөд гэмгүй нөхөрлөж яваа тэр эрхэм үе үехэн над руу хэрэг болгон “залгаж” шинэхэн номныхоо сураг залгах болсоор хэдэн сарын нүүр үзэв. Тэгээд л ойрд сэтгэлд хадаатай явсан бодлууд намайг Алтай хотын ёотон шиг жижигхэн цагаан байшингууд дунд аваачжээ. Өдийд тэр / Х.Батаа / зузаан хүрмэн дотроо зуны нар шиг шатаж яваа. Аймгийн төвийн номын сангаас гараад айхтар том үйл хэрэг бүтээсэн ялалт гавьяаны эзэн мэт яруу найргийн тухай хэтэрхий гэгээн бодлууд хөврүүлээд гэрээдээ харьж яваа. Утаагүй агаар уушиглаж, хольцоогүй мөрөөдөлд умбаж яваа. Эсвэл өглөө эрт азгүйтээд тааралдсан хэдэн нөхөртэй өдрийн турш ширээ түшиж, шил хоослочихоод улаа бутарсан халмаг эр уран зохиол гэдэг чинь гээд гар гозолзуулж, өөрийнхөө зохиосон хаа ч батлагдаагүй онолоо батлах гэж улайран байгаа. Тэрхүү ялимгүй амьдралаас тасархай иш онолын хэзээ ч ойлгож байгаагүй “нөхдүүд” нь ийм нэгэн эр яах гэж ямар ч ашиг хонжоогүй “уран зохиол” бодож, ямар ч ашиг хонжоогүй “яруу найраг” бичиж, ямар ч ашиг хонжоо бодохгүй амьдарч яваад нь гайхсандаа ойлгосон дүр үзүүлж учиргүй толгой сэгсрэн малгай унагаан шогширч байгаа. ХАРИН...

Энэ зууны эхний жилүүдэд шүлэг бичдэг гээд цээж хаяласан “хөгшин” оюутан надтай анх танилцаж билээ. Ном эрдэм сурах гэж ирсэн биш хотод зөвхөн шүлэг бичих гэж ирсэн мэт аашилна. Шинэхэн шүлгүүдээ залхтал уншиж энэхэн хорвоогийн учир явдлыг хүүрнэнэ. Нас чацуу ч, мөч зөрөөтэй /тэр надаас нилээд өндөр / хоёр хүн Улаанбаатарын тоостой гудмаар уран зохиол ярьж урагшаа хойшооо мянган удаа алхсан билээ. Ухаан нь чамгүй цагааширсан толгой, Аюурзаны орчуулгаар Георгий Ивановыг уншчихаад, “өөр юмаа энэ яруу найраг гэж” өөртөө шивнэхийг нь ч би хулгайгаар сонссон юмдаг. 80-аад онд монгол хэлэнд орчуулагдсан гадаадын бүх зохиолыг бараг цээжилчихсэн гэмээр эх адаггүй хаанаас нь бол хаанаас нь ярьж гарна. ХАРИН...

Түүний тухай нэг уран сэцэн үг олж хэлэх юмсан гэж удтал бодов. Тэгээд л эцэст нь “Хулганаагийн БАТАА хэмээх энэ “хувь хүн” төөрөг заяаныхаа зөргөөр түйвээж яваа САЛХИ билээ” л гэсэн шүлэг шиг үгүүлбэр өөрт таалагдаж билээ. Өрөөлд яахыг бүү мэд. Үүнээс илүү уянгалаг сайхан илэрхийлэл надад ердөө олдохгүй нь. Бусдад яахыг бүү мэд. Учир нь заримдаа Батаа шиг эрх чөлөөг, Батаа шиг хүн л эдлэдэг юм даа? гэх хачин сонин бодол надад төрнө.

2. БАТАА шиг ЭРХ ЧӨЛӨӨ

Нэг л өглөө талимаарсан нүд гаргаад “танай хотоос явлаа” гэсэн юм. Тэгээд л сар гаран үдүүлж байж, сая л нэг юм уул Алтайгаа зориод Улаанбаатарыг минь голон одов. Дуулж л явна анд нь гэж дуу шиг аялгуутай юм ярина. Дуулж яваа нь дуу хоолойноос нь мэдэгдэнэ. Уйлж л явна даа гээд хааяахан залгана. Уйлж яваа нь дуу шиг л сонсогдоно. Яруу найраг-залуу нас-эрх чөлөө. Ямар ч байсан үзлээ, тууллаа, яруухан амьдарлаа хэмээн нас ахисан эр захиас хэлэх мэт ядаргаатай баахан юм үглэнэ. Сайн яруу найрагч байгаагүй, ээ би мэднэ. Гэхдээ муу юм бичээгүйг минь чи мэднэ. Хоёрын хооронд заримууд шиг шүлэг бичсэнээс бичээгүй нь дээр санагдах болов. Одоо би шүлэгч биш овоо түвшинд ойлгодог уншигч болохоор шийдлээ, Болор цом үзлээ, танай зохиолчдын хороо... миний буруу юм шиг баахан загнана. Эрх чөлөө ханх хийсэн яриаг нь эргэцүүлж би удаан бодно. БАТАА шиг эрх чөлөө гэсэн балай “зүйрлэл” бодож олно. ГЭВЧ...

Ээжийн хүү Батаагийн “эрхлэх” нь хэтэрсэн санагдах үед хүүхэд л хэвээрээ яваа түүнийг өтлүүлэхгүй байгаа сэтгэлийг ойлгоно. Гэгээн багын сэтгэлээрээ тэр томчуулын ертөнцийг “эрхлэж” туулахыг санаархана. Арван хэдэн насны сэрлээрээ гучин хэдэн насанд шүлэг бичсэнд нь атаархана. “Хөгшин эхийгээ л гомдоож байна” гэж хүүгийн ёсоор зүрх шимшрүүлэн өгүүлнэ. Ийм л нэг эрх чөлөөний ертөнцтэй, дурсамжийн манан дундуур дуулж нэг, уйлж нэг явна. Ийм л нэг яруу найргийн амин халуун галтай, уран зохиолын ертөнцөд уруудаж нэг, буруудаж нэг явлаа. ГЭВЧ...

Өөрийгөө бас хааяахан өнгө мөнгөний амь тавьсан цаг үед “ӨӨР” хүмүүстэй дотнохон яваа азтай эр гэж санаад алтан нарыг атган алдан хөөрцөглөнө. Мөн заримдаа “ӨӨР “шүлгүүдийг нь уншин суугаад цааш явалгүй замаа орхиж, цармын бялзуухай мэт ганцаардуулсанд нь гансран гомдоно. Явган сандал, цэцэрлэгийн модод, хавар цагийн болзоо, хайрын хүрээлэн дотор хөгшин хэрээний нас тоолж үзчихээд яруу найргийн “хүүхдүүдэд” бүгдийгээ орхиод явж чадсан эрх чөлөөний эр зоригийг хайрлана. ГЭВЧ...

3. ҮХЭЛД дурласан СЭТГЭЛ

Энэ яруу найрагч Х.Батаагийн зөвхөн ҮХЭЛД дурласан СЭТГЭЛИЙГ бус бүхий л сэтгэлийг нь хурааж чадсан шүлэг. Гэгээн тунгалаг, уян зөөлөн, өршөөлгүй хатуу, жамыг дагахаас өөр аргагүй, ганцаардсан, үзэн ядсан, арга барагдсан бүх сэтгэлийг нь илэрхийлдэг юм. Даанч ойрх цаг хугацаанд ийм шүлэг байтугай бүр шүлэг бичихгүй байгаад нь сүрхий гайхширна. ХАРИН...

Хаанаас ч юм бэ, энэ хуучин завийг олжээ, найзууд минь

Хаашаа ч юм бэ, хөвж явна, харанхуй шөнөөр

Далай намуухан долгилж хааяа хундага жингэнэнэ

Дарсны лонх ээлж дараалан ус цалгилуулан живж одно

Гэгээ муутай сар тэнгэрт сүүмийж, голын нүд мэт харагдана

Гэнэ гэнэхэн нялх салхи биднийг хоргоосоор хөлчүүрч одно

Багаасаа л аялсан ижийн тухай дуу хол ойрыг сүлж

Банзан гитарын намуухан эгшиг дүлий загасыг ч уяраана

Үжирч муудсан ёрог даавуун далбаа минь ээ?

Үхлийн зүг гагцхүү амгалангийн зүг хийсэж дэрвэлзээрэй

Зорчиж яваа хөөрхийлөлттэй хэдэн хүнийг

Зовлон шаналалаас ангижруулж бурхны зүг одоорой

Далай намуухан долгилно, бид төөрөөд уджээ

Дасал болсон гуниг хамт аялаж явна

Би залуудаа ад үзсэн бол уучлаарай гуниг минь

Бишгүй л олон жил хоёул хамт аяллаа

Гуниг минь, анд нөхөр минь чи одоо яв даа

Гашуун жимс идэж байгаа хэн нэгэн дээр оч доо

Бид аз жаргалаа оллоо

Сүүлчийн хүлэг минь, хөлөг онгоц минь, хуучин муу завь минь

Сүнс , хүсэл мөрөөдлийг тээж цааш одоорой

Далай зах хязгааргүй мэлтэлзэнэ

Үүр гэгээрнэ

Давалгааг ярьж усны гүн рүү лонх биш шүлэгч живнэ.

Зүгээр л уншаад үзэв үү? Энэ шүлэг яруу найрагч Х.Батаагийн бүр гал халуун нас, өнөөх эрх чөлөө-гуниг-гэгээн тунгалаг сэтгэл. Уншиж дуусаад зүгээр л бод. Яруу найраг гэдэг хөгжимлөг үгс тархины дотор чинь үгүй бол зүрхэнд чинь үертэй голын үсчээ шиг цамнаж байвал ямар ч байсан одоохондоо бүр юм ОК.

4. ЦООЖОО хайсан ТҮЛХҮҮР

Яруу найраг заримдаа цоожоо гээсэн түлхүүр эсвэл түлхүүрээ хайсан цоож мэт санагдах нь бий. Гэтэл яруу найргийн хаалгаар ороход ямар ч түлхүүр цоож хэрэггүй, ер нь тийм юмс огт байхгүй хэмээх дэлгэрсэн үзэл санаа ч бас бий. Эхэндээ авьяас, дараа нь мэдээж өөр бусад “ЮМ”, тэгээд бас нууц энэ тэр түлхүүр цоожны тухай номлосон онол суртахууны ном зохиол ч буй. Ний нуугүй, сайн муугаа хэлэхэд гэгчээр тэр үзэл суртахуунаар Х.Батаагийн шүлгүүд лав энэ цагт зөвхөн түлхүүр мэт хэмжээнд байна. Нэг үгээр цоожоо хайсан түлхүүр мэт мухардмал, өрөөсгөл тал байна. Хэдхэн дүр, цөөхөн илэрхийлэл. Бүсгүй, хэрээ, гудамж, дэнлүү, үхэл, ганцаардал. Хорвоод тэдгээрээс өөр харах зүйлгүй, хайрлах юмгүй болсон мэт. Хэт явцуухан байна. Хэрэв улам лавширвал ёстой “Гунигийн манан дундуур” төөрөөд гуниг ч үгүй, манан ч үгүй болбол хичнээн харамсалтай билээ. ГЭВЧ...

Харин энэ явцуурал бүх хаалга түлхүүр цоожтой байх ёстой гэж үздэг бидний нийтийн хэвшмэл, баригдмал, тогтсон “бодол санаанд” л хамаг учир байгаа юм. Тэр л бодол санаа яруу найргийг жинхэнэ түвшинд нь хүлээж авахад зүйрлэшгүй саад учруулах болжээ. Тиймээс л Батаагийн “гэгээ муутай сар тэнгэрт сүүмийж, голын нүд мэт харагдана” хэмээх мөр шүлгээр жишээлэхэд “голын нүд” хэмээн юуг хэлээд байгааг ойлгохгүй гомдоллон асуух хэмжээнд яруу найргийн хязгаар “баригддаг” болжээ. Нэг л “баригдсан” бол дахиад шинээр өрөх босгох ямар хэцүүг би мэднэ. Тэр зовлонгийн өмнө сөхөрсөн олон залуу хүсэл тэмүүлэлийг ч бид мэднэ. Яагаад ийм гунигт “ишлэл” авсаны учир “одоо оройтоогүй, шинээр эхлэх, эрч хүч хуримтлуулах оюун санааны цаг хугацаа байна” гэдгийг л “Гунигийн манан дундуур” биднийг туучуулахыг хүссэн яруу найрагчид хандан хэлэх гэсэн юм.

Оюун санааны шинэ эхлэл, түлхүүрээ олж цоожоо нээх цаг болжээ. Эсвэл цоожоо нээхээр түлхүүрээ түлхэх...

ТЭР ЦАГИЙГ ТЭСЭН ЯДАН ХҮЛЭЭХ МИНИЙ УУЛЫН ХҮНИЙ ТУХАЙ УЛААНБААТАРЫН ТЭМДЭГЛЭЛ ЭНЭ БОЛОЙ.

Пүрэвхүүгийн Батхуяг

2012-02-02

шүүмж

2012-01-25T04:36:00.000-08:00

НЕГАТИВ ЗҮҮДНИЙ ЗАРИМ –ӨНЦӨГ

/Ө.Үлэмжтөгсийн” АБСУРД ЗҮҮДНИЙ –ХОТ” романаас үүдэхүй/

Зүүд өнгөт үү? эсвэл хар цагаан уу? Энэ фото зургийн негатив чанар дээр тулгуурласан хамгийн сонирхолтой асуулт байхыг үгүйсгэхгүй. Үнэхээр зарим зүүд өнгөт байдаг. Уул хөндийн түмэн цэцэгс өнгө алаглаад төрсөн нутаг сайхан байлаа гэж аав минь нэгэн өглөө сэрээд ярьж байж билээ. Өнгө алаглана гэдэг чинь аавын тэр зүүд “өнгөт” байсан гэсэн үг. Гэтэл зүүд үүсэх онолд хэзээ ч өнгөтэй байдаггүй гээд батлаад байдаг. Яах вэ?

Энэ л эргэлзээ, үнэн худлын зааг дунд хамгийн бөөрөнхий байж мэдэхээр таамаглалыг “Абсурд зүүдний-хот” постмодерн романд дэвшүүлжээ. Яагаад “бөөрөнхий байж мэдэхээр таамаглал” гэсний учир нь энэ романд ердөө л “ЗҮҮД НЕГАТИВ” шинж чанартай хэмээх онолын хүрээний цоо шинэ асуудал дэвшүүлж байгаад оршино. Зүүд өнгөт ч мөн, хар цагаан ч мөн. Ялимгүй “бөөрөнхий” сонсогдож байгаа нь нууц биш. Харин ертөнцийн бүхий л тогтолцоот ойлголтын хүрээнд хүний танин мэдэхүйн энгийн анхдагч суурь ойлголтоор үгүйсгэл хязгаартай ба тэрхүү хязгаар нь шинэ үгүйсгэлийн хязгаартай тулж байдаг. Оршихуй хязгаартай боловч өөр оршихуйн хязгаараас өөр оршихуй үүсдэг зэргээр үл тасрах “ОРШИХУЙ-ЦАГ ХУГАЦАА- ХҮНИЙ ОЮУН САНАА-ЗӨН СОВИН ” гэсэн гинжин холбоос дунд ХҮНИЙ ЗҮҮД үнэхээр харьцангуй нууцлаг, ээдрээтэй “САНСАР” бүтээсэн ажээ. Энэ харьцангуй нууцлаг ээдрээтэй байдал нь негатив шинж чанартай зүүдний ердөө нэгхэн ӨНЦӨГ юм. Түүний цаана чухам одоогийн бидний хүрч ойлгох боломжгүй олон ӨНЦӨГ бий. Тэр л танигдаагүй өнцөгийг нээх гэсэн хүсэл “АБСУРД ЗҮҮДНИЙ-ХОТ” романыг бичих язгуур эрмэлзлэл болжээ. Нэг үгээр зүүдний негатив чанарыг батлах хүслээр энэ роман дүүрэн байна.

Постмодерн сэтгэлгээний “ертөнц эмх цэгцгүй /хаос/, утга учиргүй /абсурд/” мөн чанартай хэмээх үндэслэлээр авч үзвэл ЗҮҮД ч мөн тийм мөн чанартай билээ. Магадгүй амьдралаас ч илүү “хаос” байдал, амьдралаас ч илүү “абсурд” шинж чанар ЗҮҮДЭНД бий. Тиймээс л “абсурд зүүд” хэмээн зохиолынхоо дотоод байгууламжийг маш товчхоноор хураангуйлан илэрхийлсэн байна. Харин ХОТ бол яах аргагүй энэ романы амин сүнс. 1990-ээд оны Улаанбаатараас та ямар нэгэн БУХ тэргэнд суугаад өөр ертөнцийн үл таних нэгэн хотоор зорчих болно. Бодит амьдрал дээр “виз” даруулсан гадаад “паспорт”-тай, овоо хэдэн “евро”-той хэн ч бай ертөнцөөр чөлөөтэй аялаж болох энэ цагт юун сонирхолгүй эхлэл вэ? гэж бодогдож магадгүй юм. Гэвч үнэндээ тийм биш. Энэ романы бүх үйл явдалд “бодит амьдрал, ер нь бодитой гэж үздэг зүйлс ямар ч хамаатай. Ямар ч ач холбогдолгүй зүйлс”. Учир нь бодит байдлаас хамааралгүй, цаг хугацаа-орон зайн хувьд “баригдахааргүй” чөлөөт “тэнүүчлэл” энэхүү постмодерн текстийн нарийн төвөгтэй байгууламжийг бүтээж байгаа юм. Магадгүй Ренар үнэгний тухай ёгт үлгэрээс эхэлсэн ХОТЫН уран зохиол эдүгээ “АБСУРД ЗҮҮДНИЙ-ХОТ” роман шиг ийм л өөр болтлоо хүн төрөлхтөний оюун сэтгэлгээнд гүн суурьшсан гэсэн үг. Нэгэнтээ Мексикийн зохиолч Карлос Фуэнтес, Борхесийг “Латин-Америкийн уран зохиолын хамгийн анхны ХОТЫН ХҮҮРНЭЛ ЗОХИОЛЧ” гэж тодорхойлсон байдаг шиг залуу зохиолч Ө.Үлэмжтөгсийн “АБСУРД ЗҮҮДНИЙ-ХОТ” романыг ХХI зууны эхэн үеийн Монголын уран зохиолын хамгийн анхны “ХОТЫН РОМАН” хэмээн тодотгон нэрлэхийг хүссэн юм. Зөвхөн хотын тухай, эсвэл зам талбай, байшин гудамж бичсэнээр нь ингэж зориглон нэрлээгүй юм шүү? Зохиолчийн хэл, сэтгэлгээний үндсэн суурь, иргэншлийн мэдрэмж, суурин амьдралын төсөөллүүд нь энэ зохиолыг эрхгүй ингэж нэрлэхэд хүргэж байгааг ойлгоно биз. Зохиол товчхондоо негатив зүүдний ХОТ хэмээх өөр нэг өнцөг илүү тодорхой дүрслэгдсэн эх бичвэр гэсэн үг.

Чухам ямар газар, хэдэн онд гэдэг нь тодорхой бус өгүүлэмж, дэлхийн газар зүйн бүс бүслүүрт үл хамаарах хот суурин, учир битүүлэг нууцлаг үйл явдлуудын зангилаа, хэн нэгнийг тэсэн ядан хүлээсэн дүрүүд, дурсамж атлаа цаг хугацааны дэс дараалалд захирагдаагүй сэтгэлгээний чөлөөт урсгалыг холбож буй БУЯН-ӨЛЗИЙ хэмээх залуу зохиолын эхнээс аваад төгсгөл хүртэл биднийг ЗҮҮДЭЭРЭЭ хөтлөн авч явна. Заримдаа зүүд бус бодит амьдрал, үгүй бол цаг хугацааны гажуудал мэт санагдана. Нийтээрээ мэддэг гадаад киноны холбоо ярианууд ч мэдэгдэнэ. Зарим хэсэгт зохиолчийн аргагүй хүүрнэл зохиол бичих туршлага дутсан нь анзаарагдана. Содон гайхалтай, давтагдаагүй зүйл бичих гэсэн хүсэл ч бас зохиолоо хэт энгийн байгууламж руу түлхсэн тал бийг ч мэднэ. С.Бэккетийн гудамжинд “Годог хүлээхүй”-г үзэхээр яаран яваа хэсэг ч юм уу? Хэн нэгэн нэр хүндтэй бүрх малгайт эрийн оршуулган дээр өвөө эмээтэйгээ тааралдаж, ээжийнхээ бурхан болсоныг мэдэж буй, хөлбөмбөгийн дур хорхойтонгуудын халуун яриа энэ бүхэн бол зохиол дотор “холбон тоглогч” залуугийн дүр байдлыг илүү тодотгон өгнө. Нэгдүгээр биенээс өгүүлэх ЗОХИОЛЧ, Би –дүр эсвэл өгүүлэгч-Би, хиймэл дүрүүд, зочид буудлын өвгөний хүлээж буй Жеймс, бидний чихэнд хоногшсон Төмөр, Цэрмаа, Долингор гэсэн нэрс бус Томас, Смит, Боря хэмээх харь нэрс нь лав бидний уншиж өссөн ФРАНЦ гарвалтай /саяхан модель /загвар/ гэсэн байналээ/ Орос хүмүүжилтэй романуудаас нилээд өөр болохыг хэлээд өгнө. Хэдэн гадаад хүний нэр тавихаар л өөр, цоо шинэ зохиол болчихдог болов уу хэмээн эндүү ташаа ойлгох аюултай. Бас манай уран зохиолд ч тэгж эндүү ташаа өнгөцхөн бодогсод цөөнгүй бий. Гол нь цаад ЗҮҮД л огт өөр иргэншил дунд өрнөж байгаа учраас Ө.Үлэмжтөгсийг ийм нэрс сонгохоос өөр аргагүй болгожээ. Ямар С.Бэккетийн гудамжинд Дондог, Балдан хоёртой ярьж суултай биш. Тэгээд ч энэ харь ахуй, тийм газар олон жил амьдарсан мэт сэтгэгдэл төрөх нь негатив зүүдний өөр нэг-өвөрмөц өнцөг буюу хүн төрөлхтөний амьдралын хэв маягийн хил хязгаар үгүй болж буйн илрэл гэж санагдав. Харин Орос хүмүүжилтэй роман гэснээс бидний сэтгэлгээнд гарч буй өөрчлөлтийн зарим өнгөцхөн бодлууд ч энэ романыг тойроогүй гэдгийг хатуухан хэлэх нь зөв.

Тэгвэл хотын өнцөг бүхий негатив зүүд зүүдлэгч, хотын роман бичигч энэ эрхэм юу сонирхдог вэ? Миний мэдэхээр хамгийн түрүүнд уран зохиол сонирхогч. Энэ хачин жигтэй цагт ХОТООС уран зохиол сонирхогч төрөх нь тун ховор сонин явдал болжээ. Гэтэл бүр Улаанбаатарын минь шороот гудамнаас, бүүр цаашлавал Бага тойргийн байшингууд дундаас, илүү ихээр элгэмсвэл миний бага залуудаа арьсан бөмбөг алавхийлж явсан хонхорт энэ эрхэм өсөн өндийжээ. Нутаг нуга, жалга довныхон гэдэг үзлээр бол Ө.Үлэмжтөгс бидэн “нэг нутгийн зөвлөлд” гишүүн байхаар хоёр. Уран зохиолос гадна хөл бөмбөг. Энэ цагийн хамгийн хүчтэй спорт мөн. Тэрхүү дур сонирхолоо зохиолынхоо тэргүүн бүлэгт хачин тодорхой өгүүлсэн буй. Ер нь хамаг хэрэг явдал хөл бөмбөг үзэж суугаад “давсанд явснаар” эхэлж байгаа юм. Картын бараанд орсон 90-ээд оны эхэн үеийн хотын байдал ялимгүй үнэмшил муутай бичигдсэн нь зохиолч үнэхээр яг тэр зурвас бэрх үеийг сайн мэддэггүйг шууд харуулж байлаа. Түүнээс хойших цуваа бус шугаман бус хэлбэрээр үргэлжилж буй хэсгүүдэд харин зохиолч хүнд байх анхдагч чухал зүйл болох “ажигч сүрхий гярхай” байдал харагдана. Энэ бүхний эцэст мэдээж мөрөөдөн тэмүүлэх сонирхол. Энэ л сонирхол нь Ө.Үлэмжтөгсийг очиж үзэхийг хүсдэг олон газарт нь аваачсан “ АБСУРД ЗҮҮДНИЙ-ХОТ” роман бичихэд хүчтэй нөлөөлсөн байна.

Зенгийн нэгэн багш өөрийн номоо ”энэ ном бол ганц гараараа алга таших чимээ юм” гэжээ. Ийм гайхамшиг бүтээх хүсэл зохиолч бүхэнд бий. Юуг нь нуух вэ? Залуу зохиолч Ө.Үлэмжтөгсийн энэ анхны роман бол “хоёр гараараа алга таших чимээ” юм. Гэхдээ анхны роман гэхэд их хүчтэй алга ташилт юм. Хэний ч сэтгэлд нийцэж болох чөлөөт бичлэг, сэтгэлгээний үр хөврөл юм. Авьяасын гялалзсан оч, сэтгэлийн асар их хүсэл тэмүүлэл шингэсэн учраас үүнээс илүүг бичих итгэл бидэнд үлдээж буй “том ололт” энэ романд хадгалагдаж байна. Цаашдаа Ө.Үлэмжтөгсөөс ч ер ертөнцийн хэнээс ч үл шалтгаалах хувь заяаны замдаа “АБСУРД ЗҮҮДНИЙ-ХОТ” гарлаа.

ОДОО БИ ЮУ ХЭЛЭХ ВЭ? ЗАМ НЬ ЗААВАЛ САРУУЛ БАЙГ.

ПҮРЭВХҮҮГИЙН БАТХУЯГ

2012-01-25

шүүмж

2012-01-10T21:24:00.000-08:00

Ёс суртахууны мєнхийн парадокс буюу П.Батхуягийн туурвил

Хэд хоногийн ємнє Хvний эрхийн єдєр гэгч болж хэсэг улс талбай дээр цуглан би ч амьд явах эрхтэй, би ч цэвэр агаар амьсгалах эрхтэй гэх мэтийн юм ярьцгаан жаал зогссоныг санаж байна.

Тэртээ 1948 оны 12-р сарын 10-ны єдєр Хvний эрхийн тvгээмэл тунхаглалыг баталж єєрєєр хэлбэл хvн ямар эрхтэй, тэр нь зєрчигдєх ёсгvй, vvнийг дэлхийн бvх улс мєрдвєл зохих тухай санааг илэрхийлснээс хойш хvний эрхийн єдєр бий болсныг тэмдэглэлцэж vгvйдээ л зурагт, сонингоор яригдаад єнгєрч байгаа нь сайшаалтай. Мэдээж дайны дараахь шинэ политик гvрнvvдийн ашиг сонирхолтой холбогдон гарсан боловч тэнд vгvvлэгдэх санаа нийгмийн нийтлэг хэв ёсныхоо хувьд эртний зvйл. Єєрєєр хэлбэл нийгмийн нийтлэг болох ардчилсан тогтолцоо хамгийн давуу талаа хувь хvний эрхийг хамгийн ихээр дээдэлдэг гэсэн vгээр илэрхийлдэг. Гэтэл энэ яг ийм байж чадаж байна уу, ер нь хvний эрх гэгч юу вэ, яг ямар эрхийг эдлэх вэ, тэр эрхийг хэн, хэрхэн эдлvvлэх вэ гэх мэтийн асуултууд гарч ирэх ба хариулахад тийм ч хэцvv биш санагдаж болох юм. Жишээ нь нэг зохиолыг авч vзээд дараа нь ярилцвал илvv ойлгомжтой болох юм.

Навчаа гэдэг эмэгтэй сайхан амьдрах эрхээ эдлэн эалуудаа одооны ярьдагчлан мєнгєтэй хvнтэй гэр бvл болжээ. Vр удмаа vлдээх эрхээ эдлэн хоёр хvvхэд ч тєрvvлж. Харин тvvний нєхєр сууснаасаа хойш идэж уух эрхээ эдлэн сархад зооглох болов. Бvр vг хэлэх эрхээ эдлэн хvмvvсийн ярьдгаар агсам тавих болов. Ингэж Навчаа машинтай, мєнгєтэй хvнтэй сууснаасаа хойш 25 жил сэтгэлийн дарамттай хvнд нєхцєлд амьдарчээ. 25 жилийн энэ бухимдал эцэстээ бяцхан шалтаг гарахад тайван амьдрах эрхээ эдлэн согтож унасан нєхрєє алж орхиход хvргэжээ. Зовоож байсан нєхрєє алсны дараа сэтгэл санаа нь учиргvй амгалан болж жинхэнэ хvн болж тєрсний эрхийг бие сэтгэлээрээ эдлэх болоод зохиол тєгсєж байна.

Мэдээж Навчаа Монгол улсын Vндсэн хууль, тэр дундаа Эрvvгийн хуулийг ноцтой зєрчиж ялын дээд хэмжээ авахаар болсон байх л даа. Улс амьтан ч "салаад л явчихгvй яасан юм", "хvчирхийллийн эсрэг тєвд хандахгvй яасан юм", "надад хэлэхгvй", "цагдаад л єгчихгvй", "ер нь анхнаасаа яах гэж суусан юм" маягаар єєд уруугvй загнацгаах нь ойлгомжтой. Загнасан шигээ єєрсдєє тийм ухамсартайгаар хандаж чадах нь ч юу л бол. Жишээ нь, vvнийг хєндлєнгєєс хэрхэн тайлбарлах вэ. Энд эрvvгийн хуулийн заалтаас гадна ёс суртахуун, хvний ёс гэсэн ойлголт ороод ирэхээр асуудлыг ээдрээтэй болгож орхино. Мэдээж Навчааг зєвтгєж яасан их зовоо вэ, одоо л нэг сайхан амьдарч эрхээ эдэл гэх гээгvй л дээ. Хамгийн гол нь vvгээр дамжуулан хууль болон ёс суртахууны эвлэршгvй зєрчил, онол практикт биелдэггvй нь их тухай, хувь бодгаль болон нийгмийн vл хvлээн зєвшєєрєлцлийн тухай л энд ярьж байна. Єєрєєр хэлбэл та бидний сэтгэлийн мухарт байх зvйлийг сэдрээж, ёс суртахууны хvнд асуулт тавьж, тавгvйцэхэд хvргэж байна.

Энэ хариултгvй асуулт уран сайхны сэтгэлгээний тvvхэнд янз бvрийн хэлбэрээр гарч байсан ба нилээд сайны тоонд Ф.М.Достоевскийн “Гэм зэм” романы Родион Раскольниковын дvрийг жишээ татдаг л даа. Уран зохиолыг уран зохиол биш зvйл тєлєєлєх нь их байгаа єнєє vед иймэрхvv хvнд асуулт, гvн эргэлззэ, дотоод бодрол, дэлхийн дулаарлаас дутахааргvй том асуудлыг гаргаж тавьсанд П.Батхуягт нэг удаа толгой дохиж болно. Яг иймэрхvv санаа тvvний "Зvvднээс ирлээ" vгvvллэгт магадгvй илvv гvнзгийрэн туссаныг харж бас болно. Тэнд нэг эмгэн амьдралдаа хvvхэд гаргаагvй боловч зvvдэндээ гурван хvvхэдтэй, харин зvvдний нєхєр нь мєн л архи ууж агсам тавьдаг сэтгэлийн там байгаагаар гардаг. Яваандаа зvvдний дарамт болсон нєхєр нь vхэхэд зvvдэндээ ч, амьдралдаа ч ихээр баярлан хvлээж авч байна. Амьдрал дээрээ зvvдний гурван хvvхдээ хvлээсээр байгаа энэ эмгэний дvрээс сонин зvйлийг харж болох юм. Амьдрал гэгч єєрєє зvгээр л зvvднээс ялгаагvй эсхvл зvvд шиг болсон тухай цаашилбал хvн гэгч зєвхєн сэтгэлийн амьтан, тvvгээр л тэжээгддэг, амьдралын мєн чанар, утга учир зvvд магадгvй зvvд шиг байсан ч хамаагvй тухайн хvнд л утга учиртай байхад оршино гэсэн оршихуйн гvн ухааны бодомж ч байж болох.

Энэ бол нэг талаас зохиогчийн уран сайхны сэтгэлгээний тавилт хоёрын огтлолцсон цэг болж байна. П.Батхуягийн "Бурхангvй газар" /2004/, "Хvрэл зvрх" /2006/, "Vнэд орох цаг"',/2007/ гэсэн хvvрнэл хэлбэрийн богино хэмжээний зохиолын номоос харагдах гол санаа бол хvн хvнээс холдож байгаа тухай, сэтгэлийн мєн чанар єєрчлєгдєж байгаа тухай, цаг хугацааны хvрд амьдралын утга учрыг хувиргаж байгаа тухай, цаг vе сэтгэлийг эвдэж байгаа тухай, нийгэм хvнийг єчvvхэн болгож байгаа тухай хэлэхэд оршдог. Ухаандаа хvн сэтгэлээ ямар нэг багаар арилждаг, дээшээ нисэх далавчийг хvсдэг боловч буух тухай огт бодолгvй vхдэг, мэнгэ авахуулснаар гоо vзэсгэлэнтэй сайхан болдоггvй тухай зарим vед хєнгєн егєєдєн гаргасан нь бий. "Цонх" гэж нэг vгvvллэг байгаа. Би баатартай холбогдож байгаа гурван эмэгтэй бvгд ямар нэг байдлаар цонхоор харагдсан, цонхтой л холбоотой байдаг. Энэ цонх бол єрєєний шилэн цонх биш хvний болж бvтэхгvй дотоод, далд, эсрэг шинжийг эсрэг ч юу байхав vнэн тєрхийг нь харуулдаг єєр цонх юм. Vvнийг зохиолын агуулга болон зохиомжоос тєдийгvй "Цонхоор тусаж байсан нар єєр газрын хэн нэгний цонхоор тусахаар уулсын цаагуур яарч байв” гэсэн дvрслэлээс анзаарах боломжтой. Vvнийг єєр нэг зохиолд цахилгаан шатаар уруудаж байгаа дєрвєн хvнээр бас гаргажээ.

Жишээ нь бєх байрын бvдvvн нєхєр хєлс vнэртvvлж уртын дуу аялж, оюутан байрын хvv цvнх vvрч нvдний шилээ байн байн засаж, vнэртэй ус тvрхсэн эр мєнгєтэй дvр эсгэж байгаа нь єнгєц харахад жирийн л дvрслэл боловч vнэн чанартаа хvн гэдэг гадна талдаа ямар нэг дvр эсгэж, зарим нь тvvндээ итгэчихсэн байдаг тухай харуулсан хэрэг. Цахилгаан шатанд vлдсэн vнэртэй ус тvрхсэн эр бvх хувцсаа тайлаад гарахад хотод ганцаараа л шалдан байсан буюу дотоод сэтгэлийг ил дэлгэхэд нохой хvртэл хуцаж, бусдад их л сонин харагдах жишээтэй. Vнэндээ бvгд л шалдан, шалдлах дуртай ч ичиж айцгаадаг юм бил vv. Бид ийм л нєхцєлд амьдарч, сэтгэлээ ил гаргалгvй, гаднаа ямар нэг хэлбэр илэрхийлсэн єєрсдийгєє бєх, дарга, зохиолч, эрдэмтэн тэргvvтнээр ухааран бараг л итгэж яваа юм даг уу даа.

Хэдийгээр єєрєє мэдэж буй боловч бусад хvн мэдэх вий гэхээс хамгийн их эмээдэг, єєрєє бодохоос ч болгоомжилдог, сэтгэлийн мухарт орших мєнхийн айдас, сэтгэлийн гvн зєрчил бидэнд байдгийг тавлангvй ёжилж байгаа хэрэг. Магадгvй хvний дотоод сэтгэлийн хамгийн эмзэг цэгийг олж єршєєлгvйгээр, нєхєрсгєєр дэлгэж тавихад энэ залуугийн зохиолууд сэтгэлгээний болон уран сайхны байгууламжийнхаа хувьд чиглэгддэгийг тэмдэглэхийг хvсэж байна. энэ нь нэг талаар тvvний бvтээлийн онцлог, нєгєє талаар єнєєгийн хvvрнэл зохиолын талбарт ялгарах байдал, бичлэгийн илvv сайн шийдэл хэмээн ойлгогдож байна.

Ер нь єнєєгийн хvvрнэл зохиолд Г.Аюурзана, М.Эрдэнэбат нарын єєрийн єнгє тєрх бvхий зарим нэгийг эс тооцвол хєгшин хєвєєгvй бичлэгийн нэн ядуу тvвшний эротик, адал явдал гэсэн хэрэглээний гэгдэх сэдэвт баригдаж явцууран тєрєл зvйлийнхээ хувьд уран сайхны уналтад орсныг би хувьдаа тэдний буруу юм уу, чадваргvйнх гэж vзэхгvй байна.

Учир нь тэд маань авьяас онгод нь бадарч, ааг омог нь багтаж ядан жинхэнэ сонгодог бvтээл туурвих гээд загатнаж байхад нь тvvнийг нь хvчээр болиулдаг айхтар зvйл бий болсон нь главлит юм. Биднийг социализмын материал техникийн бааз байгуулаад шувтрах тийшээ хандаж байх vед ийм нэртэй хадны мангаа байсан бєгєєд уран сайхны сэтгэлгээг боомилдог системийн согог байсныг улиг болтол ярьсан нь энvvхэндээ гэхэд зарим нэгний зохиол бичиж чадаагvй буруугаа чихэх далим болсон нь ч бий. Гэтэл єнєє vед энэхvv "главлит" устсан мэт ярьдаг ч зvсээ хувирган бvр нууц байдалд шилжсэнийг уран зохиол урлагийн байгаа байдал єєрєє хэлээд єгч байна биш vv. "Главлит"-ийн vйл ажиллагаа илvv олон хvнийг хамарч манай зохиолч нєхдийг бараг бvгдийг хяналтандаа авсан байх гээд байна. Орчин vеийн "главлит" гэж юу вэ гэвэл цоолуулах дуртай энгэр, юм орох тусам ихийг нэхдэг ходоодонд зvсээ хувирган нуугджээ. Энэхvv "главлит"-ын vйл ажиллагаа илvv эрчимтэй, хамгийн гол нь амжилттай явагдаж байгаа нь уншигчдаас илvvтэй хэдэн зохиолчдыг маань арай ч дэндvv тамирдуулж байгааг хараад зохиолчдоо хайрлан, бухимдал дээд цэгтээ хvрч байгааг хэлмээр байна.

Азаар "главлит"-ээс нуугдан далдуур ч гэсэн уран сайхныг, сэтгэлийн хєдлєл тайвшралыг илvvтэй эрхэмлэгч цєєн ч атугай аль ч цаг vед байсаар л иржээ. П.Батхуягийг тийм нэгэн гэдгийг би гэхээсээ илvvтэй бичсэн зvйлс нь хэлж байна гэвэл хэн хэнд маань амар биз. Тvvний "Хvрэл зvрх" хэмээх vгvvллэгт би баатар нэгэн тємрийн хог шахуу хvрэл зvрхийг єєрийн зvрхтэй адилтган бодсоор яваандаа тийм болж, алга болгосноо vхэх шахан хаширч,улмаар нvхлэх гэснээс болж тэндээс нь цус гаран єєрєє vхдэг тухай гардаг. Амьдралд байж боломгvй vлгэрийн ч гэмээр зvйл мэт боловч баатрын vхэл тэр хvрэл зvрхэнд биш харин єєрийн дотоод сэтгэлээс нь хамааралтай тухай хэлж байгаа хэрэг. Яг л "Vрэгдсэнийг хvлээгч"-ийн євгєний сэтгэл шиг гэсэн vг л дээ. Ялгаатай нь зохиомжийн хувьд огт єєр шийдлийг эрэлхийлж, баатрын сэтгэлийг амьдралаас холдуулан хийсвэржvvлж vл ялих тємєртэй"холбосон нь нєгєє бодлын єнєє цагт хvний сэтгэл тємєрт их ойртож, тємрєєс хамааралтай болж байгаа тухай давхар илтгэх юм.

Ер нь тvvний хvvрнэл хэлбэрийн бvтээл ялангуяа зохиомж шийдэл, баатрын холбоос, диалектик зєрчлийн хувьд Акутагаваг санагдуулах vе байдгийг нэг vгvvллэгт нь Акутагавагийн "Аалз" зохиолын эхлэлээс гардгийг ч юм уу, Акутагаваг нэгэн баатраа болгон сvлжилдvvлснээс ч хэлж байгаа хэрэг биш юм шvv. Энэ санагдуулах гэдэг нь ямар нэг плагиат, сэтгэлгээний зээлдэл гэсэн утгаар дурдсан биш, харин ч эерэг талаас нь ойлгож байгаагаа хэлэх нь зvйтэй. Угаасаа хvн тєрєлхтний сэтгэлгээний ертєнцєд ийм зvй тогтол байдаг бєгєєд асуудлын гол нь механикаар хандах хандлагадаа л оршдог гэнэм. "Хvрэл зvрх" маягийн зохиомж "Сар луу шидсэн чулуу" vгvvллэгт гарах ба баатрын толгойд шидсэн чулуу нь сарны чулуу болон орох буюу єєрєєр хэлбэл амьдралын ухаарал болон ойлгогддогоороо ялгаатай юм. П.Батхуягийн хvvрнэл зохиол дотор "Сохор муур", "Єд", "Тийм нэг инээмсэглэл", "Амьдрал", "Миний хийл" зэрэг vгvvллэгvvд vгvvлэмжийн хувьд, систем шугамын хувьд євєрмєц шийдэлтэй болсныг хэлэх ёстой.

Нэгэн сохор эрийг хотынхон нь их єрєвдєж туслахыг хичээдэг тухай "Сохор муур" vгvvлллэг эхэлдэг. Харин гар хvрсэн, уулзсан болгоноо хараагvй болгодог сохор хvний тухай зохиолыг хотынхон уншсанаар нєгєє сохор залуугаас бvгд дєлєх болдог. Vvнийг мэдэрсэн залуу хvнд гай болохгvй гэсэн сэтгэлдээ хєтлєгдєн хєл хорин гэртээ суужээ. Эцэст нь нэгэн муур тэжээх болсон ч муур сохорч улмаар єєрийгєє буруутган амиа хорлож vхсэн болохыг єдрийн тэмдэглэлээс нь олж уншсанаар зохиол тєгсєж байна.

Энд vйл явдлын vндсэн шугамаас гадна зохиолын гол шалтгаан, холбоосыг агуулсан давхар шугам гарч байна. Энэ нь ямар ч бодит логик холбоогvй боловч шалтгаан нь болж байгаагийнхаа хувьд єєрєєр хэлбэл хотынхон сохор хvний тухай ном уншсанаар сохор залууд хандах хандлага нь єєрчлєгдєж, залууг хєл хорих, цаашилбал муур сохрох, амиа хорлоход хvргэж байна. Vнэн хэрэгтээ хотынхон бvгд нийлээд сохор залууг алжээ. Энэ тохиолдолд сохор залуугийн ёс суртахууны итгэл vнэмшил єєрийг нь vгvй хийхэд хvргэж байна бус уу. Бусдад ямар нэг байдлаар хор хvргэхгvй, тєвєг удахгvй гэсэн хvн ёсны сэтгэл нь хэнд ч хэрэггvй нэг муур сохорсноор єєрийгєє уучилшгvй байдалд оруулж ямар ч эргэлзээгvйгээр хvзvvндээ олс углахад тулгаж байна.

Утга зохиолын онолд бусдын тєлєє гэсэн, єєрийгєє ямагт сvvлд нь тавьж хvний гэгээн чанарыг эрхэмлэж, ёс суртахууны бэлгэдэл магтуу болсон дvрvvд эмгэнэлийн сонгодог жишээ болдог гэж тодорхойлдог. Гэхдээ энд сохор залууг сайн хvний туйл болгож хотынхныг бvгдийг ёс суртахуунгvй гэж ойлгоход бас л тєвєгтэй. Зvгээр л гэн зохиолд итгэсэн байна уу, хийсвэр зvйлд автсан байна уу хамаагvй хамгийн гол нь хотынхныг єєрсдийгєє нарийн яривал vр хvvхдээ амьдралаа бодож, сохрохыг хvсээгvйнх нь тєлєє /сохрох, сохрохгvй нь чухал биш/ буруутгах нь хvн чанаргvйгээр нь дуудах нь ямар л бол. бид дахиад л шийдвэрлэхэд тєвєгтэй ёс суртахууны зєрчил, хvлээн зєвшєєрєгдсєн хэм хэмжээний эсрэгцэл, хvнд асуултад тулж очлоо.

Ийм асуултад ерєєсєє абсолют vнэн хариулт гэж vгvй бєгєєд vvнд хариулахдаа гол нь биш vvнийг нэлээд євєрмєцєєр гаргаж тавьж, амьдралыг єєр єнцгєєс харахыг ятгаж, болж бvтэхгvй юм бидний санаснаас ч их байгааг анхааруулж, аливаа юмны мєн чанар асуудлыг улам бvрхэгдvvлж байгааг уран зохиолын хэлээр, уран сайхны баатраар, бэлгэдэлт дvрслэлээр, зохиомжийн євєрмєц хэлбэрээр нээж гаргасан нь бидэнд vнэ цэнэтэй юм. Энэ бол зvгээр цаг vеийн шvvмжлэлт санаа тєдий биш єргєн хvрээгээр ярих юм бол хvн тєрєлхтний тvvхийн туршид байсан, хvний уг язгуур чанарт байх тийм л "гажуудлыг" ярьж байгаа хэрэг л дээ. Гэхдээ энэ нь эргээд бидний амьдрал гээд байгаа зvйлийг нєхцєлдvvлж, бидний ойлгож тєсєєлдєг тэр л мєн чанар, утга учиртай болгож харагдуулж байгаа нь лав л vнэн юм. Єєрєєр хэлбэл хvн болгон ухамсраараа єєрийгєє зохицуулж, ухамсаргvй сэтгэлээ удирдаад байж чадна гэдэгт нэг л итгэхгvй байна. Хэрэв тэгж гэмээ нь Гегелийн хэлсэн vг биеллээ олж, хvний болон амьдралын одоогийн мєн чанар огт єєр утгыг илтгэх болно байх шvv. П.Батхуягийн зохиолууд хэлбэрийн чєлєєт байдлаараа, эрэлхийллийн чанартайгаараа онцлогтой бєгєєд нэлээд сонин зохиомжтой vгvvллэгийн нэг нь "Єд" гэж болно.

Бадрангуй тэмvvлэл мєрєєдєлтэй нэгэн залуу хэрээний єд олж тvvгээр зохиол бичих бєгєєд бичсэн зохиол дотор нь єнєєх єд заавал гарах болдог тухай vгvvлдэг. Хэрээний єд нэг талаас зохиолын санааг хєтєлж, нєгєє талаас бэлгэдлийн утга агуулж, ямар нэг зvйлийг тєлєєлсєн дvрслэл юм. Єдний vнэ цэнийг зохиогч эхэн хэсэгт нь хангалттай тодруулсан ба тухайлбал навчгvй мод, тэнд ирж суусан бясалгагч хэрээ,тэдгээрийн бодол, хэрээний биенээс салсан єд газарт буухдаа уйлж байгаа, єдний хvсэл бvгд л єд ямар нэг онцгой болох тухай, магадгvй онгод, авьяасын биелэл болгон харагдуулж байдаг. Залуу олсон єдєєрєє зохиол бичихэд тvvнээс огт хамааралгvйгээр бичигдэж, тэр бvv хэл хvчээр єєр юм бичихэд бичигдэхгvй, ямар нэг vл vзэгдэгч бичvvлээд байгаа нь Батхуягийн урлаг уран зохиолыг vзэх vзлийн нэгэн илрэл, ойлгох ойлголт цухалзаж байна гэлтэй. Ийм нєхцєлд єндєр ухамсар бvхий зохиолч vнэгvйдэж, зохиолчийн хєндлєнгийн оролцоог vгvйсгэсэн, зарим тохиолдолд зохиогчийн vхэл гэж бичдэгээс арай биз. Нэг сонин зvйл бол зохиолын баатар залуу эрийн хэрээний єдєєр бичсэн нэг зохиол нь Батхуягийн бичсэн нэг зохиол тодруулбал энэ бичиглэлийн сэдэл шалтгаан болгон эхэнд дурдаж байсан Навчаагийн тухай vгvvлдэг "За сайн байна уу" гэх зохиол тэр чигээрээ байх юм.

Зvгээр л хэлбэр хєєцєлдсєндє ингэсэн гэж бодохгvй байгаа ба уран сайхны сэтгэлгээнд шинэ содон зvйл ч биш нєгєєтэйгvvр зохиол дотор єєр нэг зохиолоо баатраараа бичvvлж байгаа нь зохиомжийн євєрмєц сvлжээнээс гадна бидний мухардсан єнєєх ёс суртахууны айхтар асуултыг Батхуяг єєрєє ч биш, зохиолд гарах залуу эр ч биш чухам л хэрээний єд л бичиж байгаа нь цаанаа учиртай ажгуу. Магадгvй Батхуягийн гарт vзэг биш, мэдээж хэнд ч vзэгдэхгvй хэрээний єд байдаг ч юм бил vv. Пvрэвхvvгийн Батхуяг гэх овог нэрээр нь дуудахад зохиолч "биш" сонсогддог энэ залууг хэрээний єдєє шургуулгандаа хийж мартах юм уу эсхvл бvр анх олсон газраа нєгєє хєгшин модны ёроолд буцаагаад аваачиж тавьчихгvй байхыг хvсмээр байна. Учир нь би хувьдаа Батхуягийн ширээн дээр хэрээний єд байдаг тєдийгvй тэр нь гараар нь бичvvлдгийг хараагvй ч гэсэн шууд хэлж чадах байна.

Нэмж хэлэхэд єнєє главлитэд єртсєн зарим нэгэн зохиолчдодоо тэр хэрээний єднєєс нэг нэгийг єгєєд муусайн зохиолыг ёстой нэг бичvvлэх юмсан даа, санаагаар болдог бол.

Хэлбичгийн ухааны доктор А.Мєнх-оргил

шүүмж

2012-01-10T05:31:00.000-08:00

Үнэнд хүрэх зам

Монголчууд ялимгүй сониуч зантай хүмүүс нэг юм сонсохоороо цаг хугацаанаас хоцрохгүй гэсэн мэт ам дамжин ярьцгаана. Энэ нь нэг талаараа авууштай ч нөгөө талаараа ихээхэн учир дутагдалтай зан юм шиг надад санагдана. Үгүй бол идэх хоол ч юм уу өмсөх хувцас шинээр гарч ирвэл хужрын мал шиг түүн рүү шуурцгаана. Энэ байдал биднийг гадаадын эрхмүүдэд этгээд хачин харагдуулдаг нь тодорхой. Ямартаа ч ядуу буурай нийгэм, хүчгүй төрийн бодлого, юм үзэж нүд тайлаагүй үндэстэн болж харагддаг биз.

Сүүлийн үед манай дээдсүүд нэг өрөвдөлтэй болоод ичмээр юм ярьдаг болов. “ Бид болоод л ирсэн, болод л байна ” гэж. Энэ ядмагхан өгүүлбэрийг бид лав 20 жил сонслоо. Одоо хангалттай юм биш үү! гэх бодол үе үехэн дотроос хүчтэй төрнө. Бид баян уу? БАЯН, бид баялагтай юу? БАЯЛАГТАЙ. Харамсалтай нь газрын доорх л баялаг, баяжих яриад байгаагаас биш өөр нэг баялагийн тухай ам нээхгүй удаж байна.

Тэгвэл та нар юугаараа баян вэ?

Энэ асуултыг хэн нэг нь хэзээ нэгэн цагт надаас ч юм уу? Эсвэл өөр хэн нэгэнд чинь тавих байх. Тэгвэл би л хувьдаа хэн гуайн ч өмнө нүүр бардам ТҮҮХ СОЁЛ, ХЭЛ УРАН ЗОХИОЛООРОО баялаг гэж хэлнээ. Ингэж зориг бардам хэлэхэд хүргэсэн Монголын үе үеийн номч мэргэдэд мэхийн талархнам. Харин шинэ зуун гарсанаар нэг үгээр 21 зууны монголын уран зохиолд ямар өөрчлөлт шинэчлэл гарсан вэ? Бидний бодож байгаагаар сэтгэхүйн болоод суурин иргэншилтэй хэв шинж бүхий уран зохиолын үе эхэлсэн санагдах юм. Өчүүхэн миний ажигласнаар уран зохиолын энэ л зүг чигийг сүүлийн үеийн залуус маань олж хараад байгаа нь бахархууштай ч үнэн мөн чанар нь юу вэ гэдэг асуултанд бүдрэх вий дээ. Хэдийгээр би ч ялгаагүй өмнөх уран зохиолын чиг хандлагаас арай өөр хэв маягаар бичихийг оролдож байгаа боловч одоохондоо бичсэн бүхэн минь санасанд үл хүрнэ. Санасанд хүрэхгүй ч надад үүнээс ухрах зам байхгүй сонголт нэг л байдаг би тэр нэг л сонголтыг сонгосон болохоор мэдээж боломж буй.

Энэ цаг үед уран зохиол яруу найрагт эргэлт буцалтгүй дурласан миний үеийн олон залуусын бахархах сэтгэл нэгэн хүнийг бодохоор өөрийн эрхгүй төрнө. Тэр бахархал төрүүлэгч бол ноён ПҮРЭВХҮҮГИЙН БАТХУЯГ. Товчхондоо түүний саяхан хэвлүүлсэн “Залбирлын эссээс ” номонд орсон “Шинэ хүн”, “Үргэлжлэл бий”, “Таамаглалууд” хэмээх богинохон эсээнүүд. Энэ л эсээнүүдийг уншаад ямар ч цаг үеийг уран зохиолд мөнхлөн үлдээх хүч хэн нэгэнд байдаг гэдэгт бүрэн дүүрэн итгэнэм.!

Суурь шинжлэх ухаанд баталгаа баримт нотолгоо чухал байх л даа? Тэгвэл уран зохиол судлалд хамаг юм таамаглалаас эхэлдэг билээ. / П.Батхуяг “Залбирлын эсээс” 19- р тал/

Чухамдаа таамаглал байна гэдэг бидний хэлдгээр хоорондоо зугаа болгож ярьдагаар НЭГ ЮМ БАЙНА гэдэг шүү дээ. Харин юу бий вэ? Миний бодлоор ердөө л таамаглал бий. Түүнгүйгээр зөвхөн уран зохиол ч бус хүний амьдрал ч утга учиргүй болох юм шиг санагдана.

Суурь шинжлэх ухаанд зөн совин, мэдрэмж, онгод чухал биш байж магадгүй. Харин уран зохиол энэ бүхэн хамгийн чухалд тооцогдоно. / П. Батхуяг “Залбирлын эсээс” 19-р тал /

Энэ бүхнээс ЯАГААД гэсэн ялимгүй гэнэн ч байж магадгүй асуулт урган гарна. Дээр дурьдсан бүхэн уран зохиолд чухал байдаг учир нөгөө “таамаглал” бий болгоход хүргэнэ. Харин одоо ЯАГААД гэдэг асуулт хэрэггүй болох биз, ээ.

Олон хүн уран зохиолоос баримт хайх болжээ. Баримтат уран зохиол ирээдүйд мандан бадрана гэж зориг бардам хэлэх болов. / П.Батхуяг “Залбирлын эсээс” 20-р тал /

Нээрээ ч тийм юм уу? гэж бодогдоно. Харин үүнийг уран зохиол шүүмжлэгч судлаачид мэддэг байж бичдэггүйд гайхна. Баримт уран зохиолд чухал болоод байгааг. Зохиолчийн хувьд эсээ бүхэндээ баримтыг ашиглаад байгаа нь үнэнд хүрэх замд нэг алхам нэмж өгсөн юм. Монголын уран зохиолын таамаглал хаана тасраад хаана эргэн ирснийг ч энд олон жишээн дээр тайлбарлажээ.

Таамаглал зүгээр нэг нүцгэн таамаглал байхаа аль эрт больсныг бидэнд сануулжээ.

Батхуяг багш /манай үеийхэн түүнийг бүгд багш гэдэг / өөрийн БЛОГ дээрээ “Бид шинэ биш ч хуучин байхыг үл хүснэ” гээд биччихсэн байхаар нь анх уншаад л ямар өөдрөг сэтгэлтэй хүн вэ? Үгүй бол их л шинийг эрэлхийлдэг хүн юм байна даа гэж тухайн үед бодож байсан маань ч талаар болсонгүй. “Залбирлын эсээс ” номонд орсон “Шинэ хүн” эссээнд тэр өөрийгөө чухам хэн болохоо бичсэн нь ГАРЦААГҮЙ хэмээн бодогдов.

Тэр эсээнд “Бидний л төсөөллөөр ХУУЧИРСАН гэх юмсын дотор хаа нэгтээ дахин шинэ болохын үүдэл нуугдаж байдаг ажээ. Тэгэхээр ертөнцийн бүх зүйлд шинэ, шинэ, шинэ эхлэлүүд хадгалагдаж байна. / П. Батхуяг”Залбирлын эсээс” 43-р тал /

Энэ л эсээ бидний ой ухаанд үлдээхийн тулд ч юм уу, эсвэл мартаж үл болно гэж сануулахын үүднээс ШИНЭ гэх үгийг гурван удаа давтан бичжээ. Гэтэл бичихгүй ч байж болох байсан шүү дээ? Гол гурав дахин бичсэнд л хамаг учир шалтгаан нь мөн зохиолчийн юуг чухалчилж буй нь илэрхий байна. Эндээс л тэрээр үнэнд хүрэх замд хоёр дахь алхмаа хийжээ.

Харин оюун санааны хувьд дахин шинээр хэд ч дахин эхэлж болно гэсэн үг. Ер нь зохиолчид хэдий нас өндөр болсон ч оюун санаа нь үргэлж шинэчлэгдэж байдаг гэдэгт хэн ч болов эргэлзэхгүй биз, ээ. Тэгвэл мөн л энэ эсээнд ийм нэгэн эргэцүүлэмж зурсхийгээд ороод ирнэ.

Бидний оюун санааны түвшинд гэгээрэлд дөхөх үг ердөө ШИНЭ, гэгээрэлд хувилсаныгаа шинэ хүн хэмээн даруухнаар нэрлэмээр ч юм шиг. Харин шинэ дүр үзүүлэгчдийг юу ч гэмээр юм бэ? Тэр дүрдээ хачин сайн хувирч, Орос манай хоёр шиг “ народный артист ”- уудтай оронд тэр цол гавъяаг хүртэхээр хэмжээнд “Шинэ дүр ”-д тоглож байна / П. Батхуяг”Залбирлын эсээс” 45-р тал/

Нээрэн ч тийм юм уу гэж бодож суулаа! Энэ цаг үед шинэ дүр бүтээгчид дэндүү олон болжээ. Цагийн шалгуураар жинхэнэ ШИНИЙГ БҮТЭЭГСЭД үлдэж бусад нь хамхуул мэт хийсэн одох буйзаа.

Үе үехэн хэнд ч хамаагүй хэлмээр ч юм шиг, яг хэлэх гэхлээр хэлж болдоггүй нэг үг байдаг даа. Тэгсэн атал сэтгэл зүрхэнд байнга “дараас” болж явдаг тэр л үгээ багш маань хэлсэн юм болов уу?

Үнэндээ миний бодлоор тэр л “дараас” мэт үгсээ хөнгөлсөн нь “ Үргэлжлэл бий ” хэмээх эссээ байлаа. Энэ эсээний талаар өөр нэг нартай өдөр бичиж болох боловч сэтгэл дотроо нэг юм, юм ч юу байхав дээ ”дараас” үлдээмээргүй санагдлаа. Эсээнд өнгөцхөн харвал аавын тухай гарах боловч яг үнэн хэрэгтээ ҮРГЭЛЖЛЭЛИЙН тухай сэтгэлд хоногшсон гэгээн зүйл гэрэлтэн байна.

Бидний багад шөнө дөл болтол аав минь ном уншаад суучихдагсан. Нойроо умартан байж ном унших ямар учиртайг би одоо бол харин хэнээс ч асуулгүй нарийн учрыг нь гадарлах болжээ. Үнэхээр “амтанд орно” гэдэг үг тэр таашаалыг бүрэн илэрхийлж чадахгүй. Магадгүй “соронздон татах” гэдэг үг л дөхөж болох юм. Тийм нэг хэсэн Орхан Памукын эсээнд мөн бий. “Заримдаа аав диван дээр тэрийн хэвтээд гартаа байгаа ном сэтгүүлээс харцаа салгаж, оюун санаа нь хязгааргүй мөрөөдөлд умбан, бодол дотроо төөрчихсөн мэт байдагсан ” гэж буй.

Зохиолч яагаад заавал энэ дурсамжуудыг бичсэн гэж, ном гэж юу болох номны амтанд орох гэж яадгийг эсээгээрээ дамжуулан уншигчдад нэгийг бодогдуулна. Мөн тэр хүн номонд ямар дуртай байсан, тэр хүний үргэлжлэл хэн бэ? гэдгийг ч бас энэ эсээг уншсан бүхэн ухаарах буйзаа.

Аав минь “ Хүрээ хөвгүүд”-ийн нэгэн удаагийн цугларалтаар бидэнтэй тааралдаад” та нар, танай үеийнхэн одоо олуулаа байна. Хорин жилийн дараа хэдүүлхнээ үлдэнэ. Уран зохиолын амьдрал шиг хатуу болоод өршөөлгүй зүйл байхгүй. Хэн авъяастай нь бас хэн ухаантай нь тодорно гэж билээ. Одоо бодоход тэр үед бидэнд ийм үгийг цөөхөн зохиолчид итгэж хэлдэг байжээ.

Харин тэдэнд гарцаагүй үнэнийг хэлсэн хүн нь Батхуяг зохиолчийн аав нь байжээ. Энэ үгийг хэн хүн хэлээд байхгүй. Ямар нэгэн байдлаар уран зохиолд холбоотой, хайртай хүн л хэлэх биз,ээ. Магадгүй П.Батхуяг багшийг энэ замыг сонгоход хамгийн ихээр нөлөөлсөн хүн ААВ нь. Түүний үргэлжлэл П. Батхуяг.

Харин энэ хүний үргэлжлэл хэн болохыг нь хэлж мэдэхгүй юм. Шавь нар бидний дундаас эсвэл хоёр хөөрхөн охиных нь нэг байж мэднэ.

Аливаа бүхэнд үргэлжлэл байдаг, үргэлжлэлгүй тасрах нь ч бий. Харин ЯРУУ НАЙРАГ, УРАН ЗОХИОЛ ямар нэгэн мэргэжил биш тул хэлэхэд бас л хэцүү. Энэ хэцүү бүгдийг даван туулж, уран зохиолын ертөнцөд үнэнчээр үлдэх бол тухайн хүний хамгийн том бөгөөд бахархууштай хувь заяа юм. Хэдий дайрч доромжилж, шахаж хавчиж, ганцаардуулан цөлөх тусам зохиолч яруу найрагч хүн улам хурцлагдана уу л гэхээс хэзээд үл мохно. Түүний номыг уншаад үнэнд буйд итгэсэн үнэмшил минь улам бадрав.

Монголын уран зохиол цаашид ямар замаар явах нь биднээс шалтгаалах тул одоо болоод ирээдүй үед ҮРГЭЛЖЛЭЛ БИЙ...

2012.01.03 УБ. Хот.

Б. Хадбаатар.

шүүмж

2012-01-08T17:40:00.001-08:00

П.Батхуягийн мөн чанар буюу

бидний үеийн гэлдэрч буй зам

Өнөөгийн нийгэмд, нийгэмд ч юу байхав дээ? Олон хүмүүст өөрөө юу ч хийж бүтээгээгүй байж, бусдыг буруутган муу санаа бодлоор чихцэлдсэн бантангийнхаа савыг дүүргэдэг арга барил нэвт шингэжээ. Ийм жишээ бол захаас аваад зөндөө бий. Бүдүүлэг хэллэгээр бол захаас аваад, замаар дүүрэн бий болжээ. Дуртай интернет хаягаар ороод “уншигчдийн сэтгэгдэл” гэх аймшгийн бичвэрүүдийг харж болно. Өөр бас олон жишээг хангалттай дурьдаж болно. Наад захын жишээ гэхэд утга зохиол судлаач, шүүмжлэгч хэмээн өөрийгөө цоллодог эрхмүүд ганц ч мөр шүлэг бичиж үзээгүй байх нь энүүхэнд. За тэгээд шүлэг бичиж үзээгүй юм чинь жүжиг, кино, үгүүллэг туужийн тухай ярих ч хэрэг байхгүй. Тэгсэн атлаа шүүмжлэгч гээд ханхалзаад байх нь эгдүү хүргэмээр. Тэр ч бүү хэл сэтгүүлзүйн салбарт 1000 гаруй шавьтай алдарт багш зөндөө. Энэ үзүүлэлтээрээ Соёлын гавъяат зүтгэлтэн хэмээх эрхэм алдарт хүрсэн байж ядаж шар сонины буланд ганц ч мэдээ бичиж үзээгүй байгаа нь тийм ч гайхмаар зүйл биш. Нийтлэл, аян замын тэмдэглэл энэ тэрний тухай ярихын хэрэг байхгүй. Гэтэл үнэн чанартаа өнөөгийн залуу сэтгүүлчид болоод дунд үеийнхэн тэр эрдэмтэн судлаачдаас биш Баабараас суралцсан гэвэл илүү оновчтой байх биз. Нэг хэсэг монголын сэтгүүлзүйд баахан Баабарууд бий болов. Энэ үзэл одоо ч арилаагүй төдийгүй улам хөгжин цэцэглэж, баахан “Ганчимэгүүд”, маш олон “Мөнхбаясгалангууд” өөрийн гэсэн байр суурьтай яваа. Харин миний сайн мэдэхгүй хэдий ч унших дуртай өнөөгийн утга зохиолын замыг хэн зааж байна вэ? гэсэн бодол хэтрүүлж хэлбэл эртнээс толгойд харван орж ирээд тэндээ амь бөхтэй суурьшаад удаж байна. Товчхондоо энэ шинэ цагийн яруу найрагчдын үлгэр дуурайлал нь хэн бэ?

Тэгээд ч авьяас чадалгүй нөхөд ичихээ мэдэхгүй бурсаныхаа хүчинд алдар нэртэй байж чаддаг энэ нийгэмд яагаад намайг яруу найраг ярьж, солиорох болсон тухай асуух хүн гарахгүй байх. Гарахгүй байх гэдэгт л гарцаагүй итгэж буй учраас зоригтой байгаа юм. Магадгүй мунхаг эр хар зориг байх.

Өнөө цагийн яруу найрагт шүлэг бол яруу сайхан үг хэллэгтэй байх албагүй гэсэн ойлголт давамгайлжээ. Гэхдээ зөвхөн миний л бодлоор. Тэгээд ч хэн сайхан шүлэг бичдэг, аль нь илүү уран уншдаг вэ? гэхээс илүүтэй хэн нь илүү сэтгэж байна гэдэг оюуны жин хэмжүүрт ирчихээд цөөнгүй жилийг “хөдөөлүүлээд” байгааг хангай, говь, хүрээ, Япон, Солонгос соёлтой гэж ялгалгүйгээр ихэнх залуу яруу найрагчийн шүлгээс харахад хангалттай.

Харин энэ цаг үеийг нээн илрүүлэх хүсэл болоод тэдний шүлгийг ойлгох боловсрол байхгүйдээ бус байранд нь удаан цоожтой байлгах бодлого Монголын утга зохиолын Мөнгөн болоод ахмад үеийнхэнд ноёолж байгааг ч “Болор цом” гэдэг балар цом болчихсон наадмаас харж болохоор байгаа.

Тэгээд ч яруу найраг, сайн шүлэг гэхээр л “Болор цом”-оор төсөөлдөг байдал одоог хүртэл нийгэмд арилаагүй байгааг бодоход яруу найраг гэдэг тэр тусмаа арай дээгүүр сэтгэдэг цөөнхөд хамаатай ажээ. Тэгвэл жинхэнэ яруу найраг, шинэ үеийн яруу найраг нийгмийн олонлогийн бус асар цөөнхийн асуудал болж таарч байгаа юм биш үү?

Одоо харин олон зүйл рүү хадууралгүй шинэ үеийн яруу найргийн, шинэ үеийнхэнг хэн газарчилж байна вэ? гэсэн асуултаа дахин илүү дэлгэрэнгүйгээр тавиад хариулахыг чадан ядан оролдсон нь дээр байх. Магадгүй энэ бүхэнтэй бүгд санал нийлэх албагүй. Угаасаа ч яруу найраг өөрөө тийм араншинтай. Гэтэл бичихээсээ илүүтэй би сайн, би мундаг хэмээн хуурай итгэл, баримтгүй гүжирдлэгээр өөрийгөө алдаршуулах хүсэлтэн манай яруу найрагчид дунд бийг дурсаад өнгөрөхөд гэмгүй болов уу. Харин ийм нэг шүлэг:

Шатаж үзээд халууныг ойлгох

Моддыг би зуухандаа чихээд

Намрын сэрүүнд халууцан суухдаа

Нарыг би ямар өнгөөр зуръя даа? гэсэн тийм уран цэцэн яруу хэллэгтэй биш атлаа тансаг, бас нууцлаг агуулгатай шүлгийг уншаад л номын өмнөтгөл бүр дээр жамтай юм шиг заавал бичигдсэн байх “ӨӨР”, “ӨВӨРМӨЦ” гэдэг үгнүүдийг бусдаас илүүтэй Пүрэвхүүгийн Батхуягт хамаатуулахын тулд бүр том фондоор тэгээд “bold” хийж бичмээр санагдсан юм. Энэ шүлгээ П.Батхуяг саяхан хэвлүүлсэн “Салхи чулуу борооны сахиус” номондоо оруулжээ. Энэ мэт олон шүлгээрээ тэрбээр үнэндээ өнөө цагийн шинэ залуу яруу найрагчдын болоод өөрийнх нь нэрлэснээр “Нэн шинэ үеийн яруу найраг”-ийн чиг хандлагыг тодорхойлж байна. Зоригтойгоор нэмээд хураангуйлан тодорхойлбол түүний утга зохиолд хандах хандлага, сэтгэлгээний болоод хувь хүнийнх нь мөн чанар бидний үеийнхэн буюу шинэ залуу яруу найрагчдын дагах ёстой гол зам нь болоод байгаа.

Үүнийгээ ч тэд аль эрт анзаарч орчин үеийн богино боловч гүн утгатай шүлгүүдийн зарим талаараа ижилдүү гэмээр хэв маягийг бий болгоод байна. Энэ бүхнийг чухамдаа одоогийн залуу яруу найрагчийн ихэнх шүлгээс харахад болно. Тэгээд ч П.Батхуягийн шүлгийг өнөөгийн залуусын хэнээс нь ч хамаагүй уншдаг болсонд л миний тайлбарлах гэж үйлээ үзэж, үсээ зулгаагаад байгаагийн гол агуулга оршиж байгаа байх. Гэхдээ энэ үзэгдэлийг гадны хэллэгээр бол “Цагаан махны хэрэг”, манайхаар оюуны өмчийн хулгай гэж эндүүрч болохгүй л дээ. Өнөөх л дээр дурдсан “Баабарууд” гэдэгтэй агаар нэгтэй зүйл. Харин чиг хандлагыг тодорхойлж байгаа гэдэгтэй маргах хүн гарч болно оо.

Яг л түүний нэгэн шүлэгт байдаг ...Буруутай, буруутай хүлээн зөвшөөрч байна... гэдэг шиг толгой дохин хүлээн авах болно. Харин өөр нэг шүлэгт нь:

Тийм ээ, тийм толгой дохиж байна

Тэнгэр минь цаг хугацаанд би

Хайртай... гэж эхлээд

...Нэмэр хачиртай хов живийн яриан дээр

Нэрэлхүү зангаа нэмж байгаад

Царайгаа огтхон ч хувиргалгүй

Цаг хугацааг худалдчихсан

Буруутай, буруутай хүлээн зөвшөөрч байна

Бурхан минь цаг хугацаа намайг

Хэзээ буудах бол... гэж төгсдөг юм. Нээрээ би ч гэсэн ямар нэгэн зүйлд буруутай юм шиг санагдчихлаа. Сонин л юм. Яагаад хайртай цаг хугацаагаа худалдчихсан юм бол оо? Энэ мэт санаа алдан асуух тийм олон асуултыг залуу яруу найрагчид олноор тавьж байгаа нь түүнийг залууст хамааруулах гэсэн нотолгоо гэж эндүүрэв. Мөн тийм биш юм гэж ойлгох хэрэггүй. Харин түүний уран бүтээлд өөр байх гэхээсээ илүүтэй хүн байхын утга учир болоод мөн чанараа яаж гээчихгүй байх тухай, эсвэл хүмүүн төрөлхтөн яаж хүнээ байдаг тухай тийм эмзэглэл, гуниглал нэвт шингэсэн байдаг нь ажиглагддаг. Магадгүй түүний ертөнцийг үзэх энэ үзэл бусдаас ондоо байх зориг хүслийг өөрт нь төрүүлдэг байх л даа. Үүнийг маш товчхондоо түүнтэй адил ямар ч элдэв маяг үгүй мөн чанартай хийгээд шүлэг бичдэг хүмүүс илүүтэй ойлгох нь лавтай.

Би анх энэ яруу найрагчийн “Эм загас” шүлгийг нь уншчихаад аав маань насныхаа эцэст яагаад морь биш гүү унахыг илүүд үздэг болсон тухай бодож байсан удаатай. Намайг морь унаж айлаар орж байгаач хэмээн уурлангуй хэлэхэд аав маань “Гүү мориноос илүү зөөлөн явдалтай байдаг юм. Миний хүү зүгээр л ажиглаад үзээрэй” гэж билээ. Одоо би адгуус амьтанд хүртэл эмэгтэйлэг чанар бий гэдэгт огт эргэлзэхээ больсон.

Харин зарим уран бүтээлчдэд мөн чанар байдаг гэхэд л эргэлздэг юм.

Д.Ганбаатар

шүүмж

2012-01-08T17:34:00.000-08:00

Танил зураач минь єєрийгєє тєгс тєгєлдєр бvтээл хийнэ гэсээр шар махтайгаа хатаж явна хэмээн цєхрєн сєхєрч буйн гунигт шvvдрийг нvдэндээ гялтгануулж билээ.

Мань эр бол vнэхээр хичээнгvй, ємднийхєє резинийг тааруулжээ гэвэл сунаад хvрчихийг нь мэдсээр ч цєєнгvй хэмжиж байж огтлох хvн л дээ. Тvvнийг яваандаа мухардалд орж, магадгvй єєрийгєє тєхєєрєх гээд балиус бариад гvйж явж мэдэх юм гэж би нэгэнтэо бодсонсон. Хєєрхий тэр хvн социализмын vеийн “алдаагvй” бvтээл хийх гээд л байгаа санаатай юм шvv дээ.
Сэтгэлгээний ядуурал гэдэг хvнийг ийм болгоод хаячихаж байна шvv. Хvнийг ч гэж дээ, нийгмээрээ ийм байж чадаж байгаа юм чинь тэр юундаа ч ичиж, ухаарах гэж яарах билээ. Урлаг гэдэг дvvрэн гvйцэд “тєгс тєгєлдєр”-тєє бус дутуу дулимаг, алдаа мадагтайдаа аугаа байдаг гэж би хар багаасаа л боддог, тvvндээ итгэчихсэн нэгэн. Тэгээд хачин гоё алдаатай шvлэг бичиж “алдаж” байсан минь олон. Урлагийн бvтээл гэж ойлгох /зураг, баримал, хєгжим, яруу найраг г.м/ зvйлийнхээ алдааг яаж хийснээр нь уран бvтээлийг сайн муу, сайхан муухай гэхчилэн ёстой дураараа нэрлэж, бvр хочилж ч болох мэт. Алдаа гэдэг урлахуйн маш том зэвсэг бєгєєд ухамсартай, ухамсаргvй аль ч байдлаар хэрэглэж болно. Тvvнийг харин сэтгэлгээ гэдэг юм гэсэн. Мєхєс би 90-ээд оны эхээр шvлэг мvлэг оролдож, тэгэхдээ Монголын уран зохиолыг шинэчлэх гэж зуун жил байтугай зургаан секунд ч дайтах сонирхолгvй явлаа. Vнэндээ тэгэх ч шаардлагагvй байв. Одоо ч гэсэн тийм шаардлага алга. Гэхдээ болсон болоогvй цаас цоохорлодог хэвээрээ л, бас сулхан ч гэсэн амьсгаатай л байна. “Зvс бvгэг андууд” бvлгэмийн нэг гол зорилго бол том зохиолч болох явдал биш “том” зохиолчдыг ичээх явдал байсан юм. Тэр зорилго одоо хангалттай биелсэн. Гэхдээ манай томчуудын нvvрний арьс нас гvйцсэн шарын зоо нурууны арьснаас зузаан билээ л… Тэд ичнэ гэж ёстой байхгvй. Том зохиолчдын тоо толгой эрс цєєрєхийг /нvгэл байгаа даа/ уран зохиолын шинэ vеийнхэн хvлээн азнасаар, бас нас ахисаар… Зарим нь том болох гэж яарч, зарим нь том болохыг vхэлд тооцсон хэвээр, бvгдээрээ л нэгэн сайн цагийг хvлээсээр. Бас энэ зуур М.Уянсvхийн “Асагч сарны шvлгvvд”, Л.Єлзийтєгсийн номууд сонирхол татсан ч сонирхож байгаа хvн алга, сонирхсон ч тоогоогvй царайлах нь тод ажиглагдана.
Цагийн зvv шинэчлэл…
Шинэчлэл гэж цохилсоор…
Цаашаа хараагvй сэрvvн тунгалаг байгаа ч
Хойшоо хараад суучихаад хєдєлдєггvй
Ардын уран зохиолчдын
Арми нэмэгдсээр…
Тvмний сэтгэлгээнд тvйтгэр болж, тvрvvлж гарах гэхэд тvймэр асааж, утаад угаартуулаад байна. Ардыг мунхруулсан ардын уран зохиолч олширсноос номыг дээдэлдэг ноёдын уран зохиолч олшрох учиртай сан. Ер нь боолд зориулж зохиол бичих, богдод зориулж зохиол бичихийн аль нь хэцvv нь тодорхой шvv дээ. Тийм байх ёстой цаг vедээ бид тэгж чадахгvй байгаа нь гайхмаар. Хvv том болжээ гэдэг vгийг хэлэх нь, бvр талархалтай хэлэх нь зvйтэй мэт. Нэгэн vе авгайтайгаа хамт их дэлгvvр ухна гэж уран зохиолын цагдаа нарын / магадгvй жинхэнэ цагдаа нар ч болгоомжилж мэдэх байсан vе/ уурыг хvргэж байсан “Хvрээ хєвгvvд” бvлгэмийн гишvvн
П.Батхуягийн “Хvрэл зvрх” vгvvллэгийн тvvвэр хэвлэгджээ. Тэр эл дол болж нэгэнт хэвшин vжирснээс салахсан гэж чамгvй зvтгэсэн, чамгvй туршилт сорилыг “Хvрэл зvрх”-эн дээрээ хийсэн нь шууд мэдрэгдэж байна. Тэр энэ номоороо єєрийн уран зохиолын vзэл баримтлалыг товойлгож “Хvрээ хєвгvvд”-ийнхээ люмпенпастухын уран зохиолын эсрэг намируулж байсан далбаанаас салбарлан гvнзгийрч ялгарахаар нэгэнт шийдсэн юм болов уу гэлтэй. Тэр “Тодорхой Дорж, Цэцэг гэх мэтийн дvрээс татгалзах гэж би vргэлжилсэн vгийн зохиол бичиж эхэлсэн. Гэтэл ихэнх хvмvvс энэ зохиолын чинь тэр, тэр гэсэн тодорхой дvрvvд хаана байна хэмээн шаардах болов. Дандаа дайсантай кино vзvvлж єсгєсєн социалист нийгмийн их суурь одоо ч ганхах болоогvй юм байна” гэх юм уу “Нулимсанд хvртэл философи бий гэж шавь минь бичжээ. Тэрээр нулимсны онол боловсруулж нvлимсны шvлгvvд бичжээ. Тэрхvv номыг уншиж суухдаа хvн тєрєлхтний инээдний философи хэзээ хаана гээгдсэн юм бол гэж бодов. Тийм юм ер нь байсан ч юм уу даа” гэх мэтчилэн єєрийн иррациональ гэж болох vзлийг тодорхойлжээ. Тvvний зохиолууд неореалист, модернист, постмодерн… зэрэг ямар нэгэн “изм”-д хамаарч байгаа нь хэнд ч сонин биш. Хамгийн гол нь энэ зохиолч шинэ санаа, бичлэгийн шинэ хэв маягийг уншигчийнхаа ємнє тавьж байгаа нь гол юм. Гэхдээ тvvний зохиол нь утга учиргvйн болон ухамсрын бус зvйлсээр / иррациональ/ бага бєгєєд оюун санааны тодорхой эмх цэгцээр тэр бvхнийгээ холбож сонирхолтой шугам, монголын уран зохиолд тєдий л vзэгддэггvй адал санаашрал, ёр зєн, далд нууцлагийг хот иргэншлийн хєрсєнд “суулгаж” ургуулж чадсанаараа євєрмєц юм. Тvvний зохиолыг хvнээс илvv хvсэл зорилго євєрлєсєн, хvнээс далд санаа дэвшvvлж бодол тээсэн хэрээний єд, золбин гєлєг зэрэг зvйлс заримдаа хєтєлж байгаа нь манай зарим шvvмжлэгчдийн нvдийг духан дээр нь гаргаж мэднэ. Бvр тэр бvхний нийгэм дэх хор уршгийг маш нарийн тооцоод / магадгvй тооны машин барьж байгаад/ УИХ-ын эдийн засгийн байнгын хороонд манай аваргууд матаас ч бичиж мэдэх талтай. Тэд єєрт ойлгогдохгvй, таалагдахгvй, жинхэнэ уран бvтээлийн яс чанарыг агуулсан бvтээлээс /тэдэнд таалагдахгvй байна гэдэг бараг сайн зохиолын vндсэн шинж/ машид айж “галзуу хvний єдрийн тэмдэглэл” зэргээр нэр хоч єгєєд амархан салж авдаг юм. Тэд тухайн зохиолыг яагаад галзуу хvний дэвтэрт байж болох зvйл гэж vзсэнээ ч тайлбарлаж чаддаггvй. Тэр бvv хэл галзуу хvний тэмдэглэл гэж юу болохыг тєсєєлєх ч vгvй. Єєрсдийн хєлдvv, хагас унтсан байдалдаа бvхнийг нийцvvлж, тархиныхаа гєлгєр хальсан дээр гулгуулан унагаж тахир дутуу болгохдоо гаршаад, тэр хорон vйлдлvvд нь vе дамжиж, нэг ёсны архагшсан євчин-хорт мэргэжил болж хувирчээ. Тэд манай урдаа барьдаг /ардаа нуумаар/ шvvмжлэгч тэр, энэ гэж ирээд л єєрсдийгєє хамгаалдаг. Аргагvй л дээ тэдний “зовлон” нэг юм чинь тэнэглэл, мэдэмхийрэл, тєєрєгдєл…бас юу, юу ч байдаг юм, хялбарчлал зэрэг бvх юм нь “нэг” байх нь зvй. Энд манай бас нэг “урдаа барьдаг” шvvмжлэгчийн шvvмжийг эшилж vзье. Б.Цэдэв гуай єнгєрсєн жилийн богино vгvvллэгийн наадамд шалгарсан 10 vгvvллэгийг vзээд ихэд гутарчээ. Тэгээд шvvмжилж тэдний алдааг хэлж, зам харгуйг нь юу гэж заасан бэ гэвэл… “Д.Энхболдбаатарын “Удирдагчийн нууц” vгvvллэг мєн л хачирхалтай. Есєн мянган єрх, дєрвєн тvмэн албатаа дагуулан хєдєлсєн их нvvдэл 13 жил vргэлжлээд удирдагчаа нас бармагц зогсож 800 жил саатжээ. Vлгэр ч биш, домог ч биш, юу ч биш ийм нэг зvйлийг байр эзлvvлжээ. П.Батхуягийн “Далавч” хэмээх vгvvллэг нь дээрхээс дутахгvй бєгєєд солиотой хvний єдрийн тэмдэглэл мэт болжээ” гэх мэтээр vгvvллэг тус бvрийг “задлан шинжилж”, оюун тархиныхаа шvvлтvvрээр шvvсийг vгvvлэгчийн vгvvллэгийг хачирхаж “…Vvнийг боловч бичигдсэн оруулж шахаад “Журай” жаахан байснаа уншсан хэн vнэмшмээр бєгєєд ялангуяа гадаадын хvн vзвэл монгол оронд мангас буюу махчин байдаг гэж сурталчлах бэлэн єгєєш болжээ” хэмээн аялал жуулчлалын асуудал хариуцдаг хvнд алтан хошуу єргєж байгаа юм шигээр тєгсгєжээ. Жинхэнэ хачирхмаар нь энэ урдаа барьдаг шvvмжлэгч маань “Зах зээл, эрх чєлєє гэдэг хэн хvн аманд орсноо чалчиж байдаг хэрэг биш бєгєєд аливаа зvйлд хэм хэмжээ, сахилга, дэг журам /улс тєрийн сонор сэрэмж гэж айлгаагvйд нь талархах хэрэгтэй/ зайлшгvй бий гэдгийг хэн ч мартаж болохгvй” хэмээн гараа огцом хєдєлгєж ургах наран зvг хандуулсан байх юм. Иймэрхvv л судлаач шvvмжлэгчид монголын уран зохиолын “эрvvл энхийн” манаанд зогсож байна. Та нарт би П.Батхуягийн “Хvрэл зvрх” номонд буй нэг vгvvллэгээс уншиж єгье. “Амьдрал” гэдэг vгvvллэг л дээ. “…Би энэ нохойны ах. Надаас гурван насаар дvv, єрєєсєн чих нь соотон, ялимгvй хазгар, гэхдээ дуу чанга, бие тэгш сайхан нохой. Уржнан жил хаврын эхэн сард манай хєршийн / миний найз. Т.Б/ залуу хотын тєвийн нэг байрны хонгилоос олсон юм.” Цаашаа унших уу, дарга / шvvмжлэгч ээ/ аа? Та нєгєє л галзуу хvний єдрийн тэмдэглэл гэгчээ хэлж, урж хаях юм уу шууд л хогийн сав руу чулуудахыг тушаах биз. Яг vнэндээ тэмдэглэлээ ялгадаггvй эрvvл шvvмжлэгчээс тэмдэглэл хєтєлж чаддаг галзуу хvн нь монголын уран зохиолд хэрэгтэй байна л даа. П.Батхуягийн энэ учир утгагvй /энэ ч уран бvтээлийн єгєгдєл/ ухамсрын бус юм шиг текст нь зохиогчийн хатуу оролцоо, диктатурын дор биш, маш нарийн шугамаар vйл явдлын дэргэд нь байж, сэтгэгдлээ хэлэх мэт хєєрєл дэврэл багатай оюун бодомжуудын байршлаар явж уялдаа, зангилаа нь тайлагдана. Зохиолын би баатар, нохой хоёр урд тєрєлдєє бор шувуу байж. Нэгэн зохиолч эр тэднийг барьж торонд хийжээ. Их идсэнээс болж тvрvvлж vхсэн дvv-болжмор нохой, эзнээ гэрлэсний дараа хэтэрхий цадаж vхсэн би-болжмор хvн болчихоод энэ тvvхийг ярьж байгаа хэрэг. Тэрбээр урд тєрлийнхєє эзнийг лав эргэж хvн болж тєрєєгvй биз, тєрєхийг ч хvсээгvй биш ээ… гэж санааширна. Дvv нохойдоо эзнийхээ бичсэн зохиолоос уншиж єгєхєд тэр тэсгэлгvй гийнаж, шарвалзан зугтаж оддог байснаа сvvлдээ салахаа больж “дахиад нэг уншаач” хэмээн нохойны нvдээр гуйна. Тэр бол диваажингийн орон, бурхан багшийн тухай ном байна. Эзэн нь энэ дэлхийн амиа хорлосон агуу их сэтгэгчдийн нэг болохыг хvн болсон болжмор олж уншина. Тайлагдашгvй нууцлаг, таагдашгvй баларлаг мэт мєртлєє сайхан зохиол, сайн бvтээл гэж мэдэгдээд байдаг нь тийм зохиол ажээ. Зохиолч П.Батхуягийн vгvvллэгийн текст бvр нь дадаж хэвшсэн ужиг унгирлаас зугтаасан байгаа нь нэн сайшаалтай. Хар хэрээний єдєр vзэг хийгээд зохиол бичиж эхэлсэн / “Єд” vгvvллэг/ залуу vзэгтэйгээ ярилцана. “Чи бид тэгж хэнийг хэлээд байна” , “Бид гэж vv, бид гэж бид” л юм даа. Манай нэг ширээ гэхэд ааш муутай зожиг франц эрийг суут зохиолч болгосон. За байз, нэрийг нь хэн ч гэдэг билээ дээ. Мопассан гэдэг санагдана. Мєн манай нэг єдрийн гэрэл хоёр ч ирландыг суут зохиолч болгосон юмдаг. Нэг савх хоёр ч японыг хайку шvлгийн мастер болгосныг санаж байна. Ингээд яриад байвал их зvйл бий” гэж хар хэрээний єд мєчєєрхєж байгаа юм. Бvv vзэгд, хэзээ ийм юм байлаа даа гэж дургvйцэх хvн зєндєє гарна. Харин “ивээлт нарны цацраг алтан…”-г эсэргvvцэж, нарны цацраг алт биш гэдгийг судлаад мэдчихсэн эрдэм шинжилгээний ажилтан дуугарвал тэнэг мунхгаар нь дуудаж чадах хvн манайд зєндєє. Ер нь уран сайхны сэтгэлгээ бол маш их худалч, алдааны vvр уурхай байх тусмаа тєгс тєгєлдєр уран бvтээл болох мэт. Vvнийг дурдсаны учир нь “цацраг” хэвшсэн хуучин учраас хамгаалалтын дархлаа сайтай, П.Батхуягийн текстийн хэлбэр нь нийгэм оюуны талаасаа “ємгєєлєгчгvй” шинэ учраас хvний дургvйг ихээр хvргэж болохыг жишсэн хэрэг. Бас тvvний зохиолд сэтгэлгээний гэнэн дvрслэл, амьтны гэмээр зєн совингийн деталиуд дvvрэн бий. Гэхдээ тэр энэ бvхнийг маш нарийн ур дvй, утга санааг гаргахын тулд зориуд ашигладаг байна. “…Зуудаг нохой худалдаж авна гэсэн зарлал уншаад шvдээ толинд харлаа. Хурц vзvvртэй цагаан соёо минь гєлгєн нохойноос илvv харагдана…” гэж тvvний vгvvллэгт гардаг. Би хэзээ ч зуудаг нохой биш гэж бодоод тvvндээ vнэмшчихсэн урдаг нохой шиг манай шvvмжлэгчид шvдээ хэзээ ч толинд харж vзээгvй, харах зєн совин ч байхгvй. Зуудаг нохой эзнээсээ сайн хvнийг эзнээ хамгаалж байна гээд урчихсан байдаг нь элбэг тохиолддог доо. Юутай ч болов П.Батхуягийн vгvvллэгvvд монголын уран зохиолын хаалгаар цэмбэгэр, авхаалжтай идэр хєвгvvн шиг орж ирлээ. Араас нь 40 хvрсэн эр шиг тууж, дал ная шvргэсэн євгєд шиг романууд нь орж ирэхийг хvлээх л vлдлээ. Тэгэхдээ эдгээр нь хэний ч танил бус шинэ бєгєєд сvрлэг байхыг л хvснэм.

Зохиолч, яруу найрагч Тєрийн Баянсан

шинэ жил яагаад таалагддаггүй вэ?

2011-12-29T04:39:00.000-08:00

ШАРТАЛТ
ШАГНАЛ
ШИЛЭН ЦОМ
ШИНЭ ЖИЛ

эсээ

2011-12-28T19:59:00.001-08:00

ШАТ

/эсээ/

Олон ч шатаар өгсөж уруудаж дээ? Тоог нь гаргах аргагүй болжээ. Цор ганцаараа баяр хөөртэй, уйтгар гунигтай эсвэл найз нөхөдтэйгээ, хань ижилтэйгээ, үр хүүхэдтэйгээ, шавь нар дүү нартайгаа, аав ээж, ах дүүстэйгээ хамт шатаар бишгүй л уруудаж, бишгүй л өгсөж. Тэр тоолонд арван хэдэн насны нэгэн дурсамж байнга сөхөгдөнө.

Анх намайг төрөхөд л гэрийнхэн маань МОМО гэж нэрлэсэн гэдэг юм. Сүүлд эмээ монхор бор юм төрөхөөр нь өхөөрдөөд ингэж дуудцгаасан гэж билээ. Бараг л сургуульд ортлоо өөрийнхөө албан ёсны нэр БАТХУЯГ гэдгийг мэддэггүй байлаа. Заримдаа ирц бүртгээд багш нэр дуудахад “Батхуяг гэдэг чинь хэн билээ” гэж бодож суусан удаатай. Одоо ч найз нөхөд, их л дотны хүмүүс минь, хайртай дүү нар бүгд МОМО гэж дууддаг. Энэ нэрэндээ ч би дуртай. Харин өнөөх байнга сөхөгддөг дурсамж минь ийм учиртай.

Дунд сургуулийн долдугаар ангийн сурагч байхдаа МОМО нэртэй дэлхийн түүхэнд тодорсон суут хүн байдаг эсэхийг хайж билээ. Нилээдгүй хугацаанд хайсан боловч олоогүй юм. Их л сэтгэлээр унасан санагдана. Аргаа бараад дунд сургуулийн түүхийн багшаасаа асуусан юмдаг. Харин багш орос хэлээр нэвтэрхий толь шүүрдэж шүүрдэж МОМО ГИУЗЕППЕ гэдэг итали эр дэлхийд нэртэй уран барималч байдаг юм байна гэсэн баяртай мэдээ дуулгав. Хожим тэр итали эр 1932 онд Италийн Ватиканы музейн дэлхийд хосгүйд тооцогддог ШАТ-ыг хийсэн гэдгийг мэдэж авсан юм. Тэгээд олон хоног ер бусын гайхамшигтай ШАТ хийх мөрөөдөлд автав. Тэр Италиас лав би илүү шат хийнэ дээ? Адилхан нэртэй хүн маань алдартай ШАТ хийсэн байхад би ядаж модон шат ч хийгээгүй гэж гутарсан тал ч бий. Английн хатан хааны ордонд Тупил нэртэй алтан зул цэцгийн шат байдгийг дуулаад үзэхсэн гэж их мөрөөдөж билээ. Зарим шөнө хоосон агаарт үл үзэгдэх шат хийчихээд өгсөж явна гэж зүүдлэсэн санагддаг юм. Ер бусын шат гэхээр тийм л үл бүтэх уран сэтгэмж намайг эзэмдэж байсан ажээ. Агаарт үл үзэгдэх шат хийгээд тэнгэрт хүрэх санаа минь одоо ч хааяа толгойд эргэлддэг гэвэл итгэх хүн ховор биз. Хүүхэд насны гэгээн дурсамж минь одоо ч шатаар өгсөх уруудахад хааяахан бодол дундуур шурган орж ирдэг юм.

Харин энэ хэсэг бол өөр ШАТ-ны тухай эргэцүүлэл. Нэгэн өвгөн багш минь “би чиний утга зохиолын өмнөх шат. Чи над дээр гишгэж өөдөө өгссөн. Би байгаагүй бол чи дээш гарахгүй” гэж загнах занах хоёрын дундуур айлгаж билээ. Манай утга зохиолд ингэж хүндлэл хүлээхийг, хүндлэхийг шаардагсад тийм ч цөөнгүй. Багшийн хэлснээр бол хамгийн аймаар нь би хүн дээр гишгиж дээшээ гарсан болчихоод байлаа. Эсвэл би хүний хормойноос зүүгдээд, дараа нь бэлхүүсээр нь тэврээд, эцэст нь мөрөн дээр нь гараад одоо толгой дээр нь суучихсан юм шиг санагдаад байв. Өвгөн багшийн хэлсэн үгийг үнэн гэж тооцвол би бусдыг хайр найргүй гишгилж шат өгссөн өөдгүй этгээд болж таарав. Үнэнийг хэлэхэд зарим хүнээр би ном заалгасан минь үнэн ч өөрийн муугаас болж юу ч сураагүй юм. Гэтэл зарим хүнээр би ном заалгаагүй мөртлөө асар их зүйл сурч авсан байгаа юм. Тийм байтал би ном заасан бүгдийг багш гэж дуудаад доогуур харж, дорой царайлж явах ёстой болж таараад байв. Бас болоогүй өмнөх шат гэж хүндлэх ёстой болов. Гэтэл тийм түвшний уран зохиолын ШАТ-уудыг би аль арван хэдэн насандаа гишгилгүй үсрээд гарчихсан байдаг.

Саяхан даа? Сантиего хотод метроны шатыг төгөлдөр хуурын даралт шиг хар цагаан өнгө алаглуулсан хийсэн гэнэлээ. Бас болоогүй өнөөх шатан дээр хүмүүс гишгихээр хөгжмийн аялгуу эгшиглэдэг гэж байгаа. Уянгалаг сайхан хөгжим эгшиглэх шатаар бүгд өгсөж, уруудах дуртай байх нь тодорхой. Харин манай хотын ихэнх шат шиг өвөл мөсөн гулгуурын талбай шиг гялайгаад байвал хэн түүнд дээр гишгиж, халтирч унаад гэмтэж бэртэхийг хүсэх билээ.

Өвгөн багшийн хэлснээр өмнөх үе нь дараа үеийнхээ ШАТ болдог юм бол би Сантиего хотын метроны шат шиг байхыг хүснэм. Энэ л бодол минь уран зохиолын ШАТ-тай ямар холбоотой вэ? Олон хүн намайг алгасаад харайчихаж болох биш үү? Би хичнээн сайхан хөгжим аялгуу цуурайтуулаад байвч ирээдүйн утга зохиолын хүмүүс намайг тоож гишгихгүй байж болох уу? гэсэн эргэлзээ бодлуудтай минь холбоотой санагдана. Нэг талаар би ямар утгагүй зүйлд санаа зовж байгаа мэт боловч нөгөө талаар хүн гишгиж өгсдөг ШАТ байх ямар нэгэн далдын хүсэлд хөтлөгдөөд байгаагаа мэдэрнэ. Ийм хүсэл зохиолч бүхний дотор байдаг гэдгийг би мэднэ. Зарим нь түүнийгээ маш сайн нууж сурсан байдаг юм. Зарим нь тэр далдын хүслээ шууд л ил цагаан илэрхийлдэг. Гэхдээ ШАТ гэж даруухан санахаасаа илүү өөр сүнслэг чанарт аваачиж илэрхийлдэг үзэгдэл уран зохиолд бий. Тиймээс л өнө мөнх та нарын дунд оршиж, цагийн цагт та нар намайг санаж, би сэвэлзэнэ, шуурна, үлээнэ гэсэн шүлэг бичсэн байдаг юм. Нэр тодорхойгүй нэгэн шүлэгчийн иймэрхүү утгатай “БИ” гэдэг шүлгийг хэдэн жилийн өмнө “БИЙРБЭХ”-ээс уншиж байсан юмдаг. Ийм итгэл үнэмшилтэй байх буруу биш. Харин ШАТ болохын тулд ядаж тэр ШАТ-ны нэг гишгүүр байхын тулд уран зохиолд ямар их авьяас, тэмцэл, зориг хатуужил хэрэг болдгийг гадарладаггүй байх нь буруу.

Саяхан даа? Миний орж сонирхдог нэг интернет сайтад “Энэтхэгийгийн Веедийн уран зохиолын гол судар Аюурвеедэд хүн төрөөд 2-3 сарын дараагаас үхэж эхэлдэг, амьдрал гэдэг үхэхийн өмнөх шат” гэж бичсэн байдаг тухай үгүүлжээ. Амьдрал гэдэг үнэхээр үхэхийн өмнөх ШАТ юм шүү? Эртний энэ гүн ухаан бидэнд Амьдрал –ШАТ гэдэг философи төсөөллийг таниулж байгаа юм. Бага залуу насандаа ШАТ өөд өгсөж яваа юм. Өгсөх мэдээж удаан, уруудах бол хэд харайгаад л гүйцээ. Хэдий хүн бүхэн мэддэг энэ сэдвээс л хүүхэд насны минь дурсамжийн нэгээхэн хэсэг үргэлжилнэ. Агаарт хэзээ ч хэнд ч үзэгдэхгүй ШАТ бүтээхсэн, тэгээд тэнгэрт хүрэхсэн гэдэг мөрөөдөл. Хоосон чанарын ШАТ. Тэр ШАТ мэдээж олон гишгүүртэй байна. Яг л хоосон чанарт хүрэх шиг.

Надад бас нэг эсрэгцэл байна. Аюурвеедэд бичсэнээр” амьдрал гэдэг үхэхийн өмнөх шат” юм бол “үхэх гэдэг бас амьдрахын өмнөх шат” болно. Ганц л амьдарна гэж үзээд асар их зоригтой байдаг хүмүүсээс би их айдаг. Тэд одоо олз идэш арвин бол маргааш юу учрах, юунд унахыг мэдэхийг хүсдэггүй. Тэд арилжаа наймаа, ашиг орлогоо бодоод амьдарна. Мөн чанар хийгээд үйлийн үр, зовох болоод жаргахын шалтгаан, амьдрахын утга учир тэдэнд ямар ч хамаагүй. Гэтэл уран зохиол бичдэг хүн ийм бодолтой, тийм байдалтай амьдардаг бол жинхэнэ “үлгэр жишээ” МУНХРАЛ мөн. Тэр мунхралаа муйхар эр хар зоригтоо найдаж, хамгаас тэргүүнд тавиад уран зохиолыг мунхрал дундуураа оруулах гээд зүтгэдэг “юм бичдэг” хүмүүсийн /тэдэнд зохиолч гэдэг нэр арай л хүндэднэ / олныг мунхруулах зориг зүрхээс бүр чиг их айдаг юм. Гэвч утга зохиолд дан ганц эр хар зоригоор амжилтанд хүрдэггүй гэдэг нь ойлгомжтой.

Хэрэв тийм биш байсан бол 723 роман /эрүүл аж төрөхийн номнууд хүртэл энэ тоонд багтана / бичсэн Барбара Картланд Геннесийн номонд биш харин уран зохиолын түүхэнд бичигдэх байлаа. Энэ эмэгтэй 1983 онд нэг жилд 26 роман бичсэн гэгдэж Геннесийн дээд амжилтыг тогтоосон байгаа юм даа? Бүх зохиолууд нь хайр дурлалаар эхлээд хуримаар төгсөнө. Манай уран зохиолд ч ийм Картландууд улам олширсоор...

Эцэст нь МУНХРАЛ, ШАТ хоёр ямар холбоотой вэ? гэсэн асуулт л үлдлээ. Хамгийн товчхондоо МУНХРАГЧИД хэзээ ч ШАТ болдоггүй. Тэгэхээр ямар ч холбоогүй...

ШАТ бол хэзээ ч ШАТ л байдаг.

2011-09-28

эсээ

2011-12-22T05:53:00.000-08:00

МИНИЙ ХОТ

/эсээ/

...Өчүүхэн хануур хорхой өвчин бүхнийг эдгээх үү?

Үгүй дээ?

Этгээд хорыг агуулсан

Энэ хот л адгийн муухай юм даа?

Жон Донны энэ шүлгийг багадаа асар том зүрх гарган орчуулж билээ. Одоо эргээд бодохоор айдас ар нуруугаар могой мэт гулгах билээ. Ямар их зоригтой байж вэ? Одоо бол намайг хашир, бодол хоёр хэв торго шиг ороожээ.

Анх том ахтай цахилгаан шатанд сууж үзсэн юм. Тэгэхэд дотор ялимгүй айдас байсан ч Ю.Гагарин шиг “явлаа” гэж шивнэсэн санагддаг юм. Учир нь анх удаа газраас тасарч байгаа минь тэр. Тэр сонин мэдрэмж дахиж надад төрөөгүй. Яруу найраг орчуулах гэж оролдож байсан “эр зориг” шиг минь алга болчихсон. Энд тэндхийн олон л цахилгаан шатаар өгсөж, урууджээ. Гэхдээ анхных шиг тийм мэдрэмжийг би хэзээ ч мэдрэхгүй гэж бодохоор “жил жилийн анхны бороо шиг шинэхэн, жил жилийн анхны цас ариухан” амьдарч чадахгүй хүний булингар дотор гуниглахаас өөр яах билээ.

Анх би хотын гудманд бороо орохын нууцлаг хийгээд тайлагдашгүйг зургаан насандаа мэдсэн юм. Цардмал зам дээр шаагин буух борооны дуслууд эхлээд унахдаа “ёолох” дуу гаргах шиг санагдсан юм. Хатуу замыг мөргөөд буцаж ойгоод дахин унахдаа харин “инээх” шиг цалгиун дуу гаргаж билээ. Тэр өдөржин толгойд инээх ёолох хоёр хослон сонсогдсоор хамгийн анхныхаа болоод хамгийн эцсийн “гэгээн ариун” шүлгийг бичүүлсэн юм. Нэг талаараа “миний хот” миний анхны яруу найргийн багш байсан юм. Навчис хөлөөр нэг хөглөрөхөд духанд минь нарийн үрчлээ нэмэгдэж, тархинд минь яруу найргийн шад мөрүүд эгнэн босож ирдэг хэвээрээ. Хаалгыг нь тогшиж зүрхлэдэггүй байсан охиныхоо аавд орцонд толгойгоо эргэтэл загнуулаад өвлийн нарны ёлтгор гэрлийг харж зогсохдоо ”хэн ч халдаж зүрхлэхгүй илч гэрлийн бүрхүүл” намайг хамгаалдагийг мэдэж билээ.

Нэг бус удаа өндөр байшингийн дээвэр дээрээс доошоо харж үзсэн. Нисчихвэл нисчихмээр мэдрэмж надад байнга төрдөг байсан. Одоо хэрхэхийг бүү мэд. Бодвол мэдрэмж бус айдас бүх биеэр дүүрэх биз, ээ.

Нэг бус удаа муурын зулзага өндрөөс шидэж үзсэн. Ямар ч өндрөөс дөрвөн хөл дээрээ буух тэр бяцхан амьтан бидэнд “амьдралд юу ч тохиолдлоо гэсэн ямар ч байсан зогсож байх нь зөв юм” гэсэн ухааралыг өгсөн юм. Угтаа амьдралд элэг дөрвөөрөө мөлхөхгүй нь тулд тэмцэж зогсож байх учиртайг тэгэхэд ухаарсан гэсэн үг.

Нэг жил МИНИЙ ХОТОД их үер бууж, хавь ойрын бүх гуу жалга усаар дүүрсэн юм. Модон гүүрэн дээр нэг настайвтар эр хэдэн өдөр зогсож билээ. Эхнэр хүүхэдгүй тэр ганц бие тэр насаараа хураасан эд хөрөнгө, байшин хашаагаа усанд урсгачихаад эр хүний ховор хар нулимсыг бөмбөрүүлж зогсохыг хараад “ийм бэртэгчин болохгүй юм шүү” гэж өөртөө тангарагласан гэж байгаа.

Нэг жил их хатуу хүйтэн өвөл болсон юм. Хүрэн “Волга” байрны үүдэнд эвдэрсэн зогсож байв. Тэр машиныг тойроод нэг алдартай яруу найрагч алхаж байх нь тэр. Хөөр бахдалтай хүү гүйгээд очив. Тэгээд “ би шүлэг бичдэг юм” гэсэнд “аан” гэснээс өөр юм хэлсэнгүй. Машиныг нь түлхэж өнхрүүлсээр асааж өгөв. Нарийн утаа суунаглуулсаар бараа нь тасрахдаа ”баярлалаа” ч гэхгүй явчихаж билээ. Тэгээд араас нь харж зогсохдоо “шүлэг бичдэг хүүхдүүдийг хүн чинээ санадаггүй ийм бүдүүлэг яруу найрагч болохгүй юм шүү” гэж мөрөөдөн бодож билээ. Тэр л бодлоороо би шүлэг бичдэг хүүхдүүдтэй халгаж салгахгүй зууралдаж яваа ч юм билүү, яаж билээ.

Энэ бүх мэдрэмжийг би ХОТ-оосоо түүсэн юм. Миний амьдралын бүх ухаарал, өчүүхэн төдий гэгээрэл минь бүгд ХОТТОЙ холбоотой. Тиймээс л би омог бардмаар “МИНИЙ ХОТ” гэж тунхагладаг юм. Үнэхээр ч энэ хотын тухай би л хамгийн сайн мэддэг юм шиг санагддаг үе надад байсан. Одоо ч хэвээрээ...

Яг л Уильям Фолкнер 19 романыхаа 15-д нь, 70 үгүүллэгээ тэр чигт нь Америкийн Миссисипи мужийн Йокнапатофа хэмээх жижиг тойрог хийгээд тэндхийн хүмүүсийн тухай бичсэн гэдэг шиг би өөрийнхөө хот, тэндхийн хүмүүсийн тухай л бичээд байгаа юм. Зохиолч сайн мэддэг зүйлээ сайн бичдэг гэдэг бас оргүй үг биш ажээ. /Анзаарсан бол би муу бичдэггүй учраас сайн бичдэг гэдэг үгийг их зоригтой хэлээд байгаа юм/

Хавар эрт цэцэрлэгийн моддын дундуур эхнэртэйгээ хөтөлцөөд гүйж явахдаа ”удахгүй аав болно” гэсэн сонин мэдрэмжийг би энэ хотоос л авсан. Тийм учраас миний хот-миний зүрх сэтгэлийн хот. Утаар угаар нь ч надад сайхан. Уушгигүй л болно биз. Би харамсдаггүй. Гэхдээ заримдаа боож үхмээр ч санагддаг. Түгжрээ, хараал ерөөл, уур омогтой, гялалзсан хүмүүсийг хараад багтармаар байдаг. Гэвч энэ хоттой би үйлээр учирсан гэдэгтээ итгэдэг. Намайг долдой, бялдууч, бэртэгчин болгоогүйнх нь төлөө ХОТДОО би баярладаг.

Ерээд оны дунд үед нэгэн яруу найргийн наадам дээр тайзны ард хэдэн шүлэгч охид хөвгүүд ийн ярилцаж билээ.

Улаан хацартай хөдөөх охин “Манай талд нар мандах юутай зүйрлэшгүй сайхан шүү? Хариуд нь бид:

-Тагтан дээрээ зогсоод нар мандахыг харах түүнээс чинь сайхан. Энэ богинохон яриа огт мартагддаггүй юм. Хожим талд нар мандахыг бишгүй л харсан. Шүлэг бичдэг улаан хацартай охин шиг /одоо тэр охин ямар цагаан хацартай болсон гэж санана/ тийм дуу алдмаар мэдрэмж надад ер төрөөгүй. Аргагүй биз. Харин тагтан дээрээ нар тосоод, тамхи татаж зогсохдоо би асар их эрч хүч мэдэрдэг. Өвлийн цантсан цонхон дээр байгаль хүйтэн жавар уураар ямар хээ урласныг багадаа ажиглан суух дуртай байв. Тийм нэг хээ ажигласан өдөр нарны зурвасхан гэрэл цонхон дээр тусахад бурхан буйд итгэсэн юм. Тийм өнгө гэрлийн цогцлыг гагцхүү бурхан л бүтээж чадмаар байж билээ. Уулга алдан хашгирмаар тэр агшинд миний хотод ч ямархан далдлаг гоо сайхан нуугдаж байдгийг ойлгосон юм.

Шөнө орой харанхуй гудмаар, айлуудын цонхны гэрэл бараадан алхаж үзсэн хүн гэрэл гэгээ ямар чухлыг мэдэрдэг. Намар оройн хүйтэн бороонд хотын нойтон гудмаар яаран гүйж явахдаа “амьдралд дандаа нар ээсэн өдрүүд байдаггүйг” ухаарна. Зам дээр тогтсон тогтоол усыг тойрч эсвэл харайж гарахдаа ”амьдралд тойрох, алгасч харайх явдал бишгүй тохиолдохыг” мэднэ. Манант өглөө машины цуваа талийгаачийг ачаад миний хотын баруун хойд энгэрийг чиглэхэд “ би ч ялгаагүй гарцаагүй нэг өдөр үхнэ” гэдэг сонин бодол төрнө.

Энэ бүхнээс миний хот-яруу найргийн, миний хот –ухаарлын хот болох нь тодорно. Гагцхүү түүний зүрх сэтгэлийг мэдрэх шаардлагатай. Гарцаагүй үнэн болохыг БИ тэнгэрийн дор гайхал тэнэгүүдтэй тэрсэлдэн байж БАТАЛНА.

2011 он

эсээс

2011-12-08T02:41:00.001-08:00

Өнөөдөр шинэхэн номнуудаа сайн дүү С.Начингийнхаа хамт очиж авлаа. Залбирлын эсээс" нэртэй эсээний анхны түүвэр хийгээд САЛХИ ЧУЛУУ БОРООНЫ САХИУС нартэй яруу найргийн шинэ түүвэр хэвлүүлсэн юм. Мөн "Хэлбэргүй бодлогошрол" нэртэй шүүмжийн номоо ч бас хэвлүүллээ. Шинэ ном гарахаар ямархан их эрч хүч авдаг билээ. Тийм л эрч хүчтэй өдөр байлаа.

шүүмж

2011-11-30T04:15:00.000-08:00

Хэлбэр бол хэлбэр харин юугаараа ялгаатай гэж...

/Д.Нямдоржийн гурван мөрт шүлгүүдийн ижилсэл /

Өнөөгийн дэлхий ертөнцөд ихэд дэлгэрч буй нийгэм+хувь хүн+бүлэглэл гэсэн түгээмэл зүй тогтлоор хэлбэр бол асар чухал. Тэгээд ч нийгмийн сэтгэлзүй судлалд “хэлбэрт шүтэхүй” хэмээх шинэ нэр томьёо онолын хүрээнд хэрэглэгдэх болоод удаж байна. Яагаад заавал хэлбэрт шүтэх гэж. Энэ бол одоохондоо хамгийн гэнэн асуулт. Учир нь хүмүүн төрөлхтөн анхнаасаа л ХЭЛБЭР хөөж явсаар иргэншлээ өдий зэрэгт хүргэсэн. Тиймээс хэлбэрийг улам л шүтэхээс өөр гарц, хонгил үгүй. Даанч тэр гарц хонгилыг нь гэрэлтүүлэх гэрэл гэгээ урагшлах тусам улам бүдгэрсээр. За, энэ ч яахав нийгмийн асар “глобал” асуудал гэж бодий. Тэгвэл яруу найрагт... Энэ бол харин нийгмийн асар цөөнхийн асуудал мөн.

Яруу найрагт ч ялгаагүй, хэлбэр хөөсөн он жилүүдийн түүх босож ирнэ. Одоо ч хэлбэр хөөсөөр, хөөцөлдсөөр. Жишээ нь: залуу шүлэгч Д.Нямдоржийн гурван мөрт шүлгүүд. Бас л юун гурван мөрт шүү? Хайку биш шүү? Ертөнцийн гурав бүүр биш шүү? Афоризмоос шал ондоо шүү? Ухаан муухан мань мэтийн толгой эргэж дуусахаар бөөн ХЭЛБЭР. Хайку бол ханз соёлын том гаргалгаа, Алтай язгуурын залгамал хэлээр хайку бичихгүй. Онолын том маргаан. Инээд хүрч элэг хөшмөөр юм. Нөгөө талд нь Монгол хайку шүлгийн шилмэл түүвэр ”Цагаахан нам гүм” худалдаанд гарлаа. Хайку шүлэгчдийн төрийн бус байгууллага. Яг л Чингис хааны Дэлхийн акедемийн “академич мисс” гэдэг шиг. Яруу найргаар дүүрэн ХЭЛБЭРДЭГЧИД. Гэтэл ёстой нөгөө Чойномын асуудагаар “ХАА БАЙНА ТЭР ДИВААЖИН” гэдэг шиг “ХАА БАЙНА ТЭР ЯРУУ НАЙРАГ НЬ” Зүгээр л ХЭЛБЭР болжээ.

Шинэ цагийн яруу найргийн дүү нар битгий хэл энгэр дүүрэн одонтой аварга зохиолч ч энэ олон хэлбэр дунд төөрөөд ”хөдөөгийн энэ олон замын хаагуур явах вэ?” гэдэг шиг эргэлдэж орхижээ. Тэгсэн атлаа бүгд замаа олсон гэж итгэдэг. Эсвэл тийм дүр хэлбэр харуулахыг оролддог. Энэ миний -Хэлбэр, энэ бол –Би гэж тунхаглана. Залуу шүлэгч Д.Нямдорж харин. Гурван мөрт шүлэг. Энэ бол-Би, энэ миний-Хэлбэр гэж арай итгээгүй байгаа даа? Айх ч шиг.

Саяхан хүртэл формалист урлагийг “хэлбэрдэх урлаг” гэж орчуулдаг байж билээ. Арай л хатуу орчуулга санагддаг байсан юм. Гэтэл ХАЙКУ бол Японы яруу найргийн формалист хэлбэр юм гэнэлээ. Андуураагүй бол арван жилийн дунд сургуулийн уран зохиолын сурах бичиг дээр ингээд биччихсэн байналээ. Одоо бол ёстой жинхэнэ айж байна. Би олон хэлний орчуулга дамжсан нэг Хайку шүлэг санал болгож байна.

Цаасан цонхыг

Цоолох хүнгүй болов

Гэрт хичнээн хүйтэн

Японы Эдогийн үеийн ТИЁЭ хэмээх шүлэгч бичсэн юм. Харин энэ богинохон шүлгийг Д.Нямдорж бичсэн юм.

Ууж байсан дарсных нь

уруулын будагтай жүнз

Угаах уу? болих уу?

Зэрвэсхэн ажиглаад харал даа? Илэрхий ондоошил нь өнөө ХЭЛБЭР нь хаана байгаа юм. Би л лав олж харахгүй юм. Өнөөгийн шүтдэг ХЭЛБЭР-ийн онолоор бол дээр цагийн Япон шүлэгч, энэ цагийн монгол шүлэгч хоёрт л лав хэлбэрийн асар ялгаа ондоошил алга. Харин ч ижилсэл л ханхлаад байх юм. Молхи би магад андуурч эндүүрээ байлгүй дээ? Яагаад гэвэл хайку бол Япон яруу найргийн формалист хэлбэр шүү дээ? Агуу их хэлбэрдэх урлаг. Дээхэн үед Ж.Лхагва, Б.Явуухулан нарын орчуулгаар хожим Г.Аюурзаны нэг өгүүллээс өөр хайку шүлгийн боловсрол нимгэн байж энэ мэт их үгийг унагаасанд эрхэм ханз хэл бичгийн өндөр дээд мэдлэгтэнгүүд өршөөх биз.

Бас дахиад нэг хэлбэр монгол аман шүлгийн өвөрмөц хэлбэр “ертөнцийн гурав”. Нэг их гурван ногоон, цагаан, улаан, хар, хоосон энэ тэр. Гол нь гарцаагүй улаанууд, цагаанууд, ногоонууд, хоосонууд ... Жишээ нь:

Өсөхөд шүд цагаан

Өтлөхөд үс цагаан

Үхэхэд яс цагаан

Гэнэхэн бодлын үзүүрт Газар дундад тэнгисийг хараад монгол жанжин “үүнээс цааш газар үгүй” гэдэг шиг энэ гурваас өөр “цагаан” үгүй мэт бодогдоно. Харин миний гүжир мунхаг бодлоор залуу шүлэгч Д.Нямдоржийн энэ шүлэг “Ертөнцийн гурван хийснэ” ч юм уу даа?

Боджээ суухад бодол сэмэрч хийснэ

Болжморын дуунд цан бутарч хийснэ.

Болзоо нь ирэхээр би ч бас хийснэ.

Өнгөцхөн ч гэсэн харал даа? Өнөө ХЭЛБЭР нь ч ихэр хүүхэд шиг төстэй байгааг. Хэлбэр яахав, хэлбэр юм аа гэхэд ялгаа тэгээд юундаа байгаа вэ? Ер нь яагаад Блокийн яруу найраг, Фростын яруу найраг гэж бүтээгчээр овоглодог вэ? Энд л хамаг нарийн учир нь байгаа юм. Учирсаад ч байх юу байхав дээ? Энд л Блокийн ондоошил, Фростын ондоошил байгаа юм. Гэтэл Д.Нямдоржийн ондоошил үл харагдана. Нэр нэгтнүүд чих нэг гэдэг. ХХ зууны монгол яруу найрагт хэд хэдэн Нямдорж бий. Азаар тэр Нямдоржууд тун ч гайхамшигтай ондоошил харуулсан юм. Ийм нэгэн шүлэг Нямбуугийн Нямдоржид бий.

Одоо би Нямдорж

Оройхон чиний –Нулимс

Хойтон өдийд-Яс

Хорин жилийн дараа-Цэцэг

Хэлбэрийн хувьд бол байдаг л нэг дөрвөн мөрт. Шүлэг бичдэг хүн бүхэнд байдаг хоцрогдсон хийгээд бүдүүлэг гэмээр ХЭЛБЭР. Харин ямар энгийн атлаа гүн сэрэхүйлэг байна гээч. Хорин жилийн дараа-Цэцэг. Жамыг ингэж илэрхийлэхээс өөр яах билээ. Өвөрмөц сэтгэх яруу найрагт чухал, өөрийнхөөрөө сэтгэх магадгүй түүнээс ч чухал байж болзошгүй. Жишээ бас л байна. Энэ үгийг Францын зохиолч Густав Флобер хэлжээ. “ Зүрх хөгширдөггүй гэж би бодддог. Цохилсоор л байвал амьдарсаар л байна” Ёстой өнөө афоризм гээч энэ мөн биз. Харин энэ шүлгийг Д.Нямдорж бичжээ.

“Зүүж өгсөн цаг чинь зогслоо.

Зүгээр дээ,

зүрх минь зогсоогүй байна.”

Уучлаарай, зориуд ХЭЛБЭР-ийг нь санаатай өөрчилчихлөө. “Зүүж өгсөн цаг чинь зогслоо. Зүгээр дээ, зүрх минь зогсоогүй байна.” Густав Флоберийн афоризмаас Д.Нямдоржийн энэ шүлэг яг юугаараа ялгаатай юм. Ердөө ХЭЛБЭР. Хачин шүү? Афоризм яруу найраг хоёрт тийм адил зүйл баймгүй л юм. Их цэцэн үг олж хэлэх, эсвэл их цэцэн шүлэглэх талаараа л төстэйгөөс биш ёстой огт өөр ХЭЛБЭРҮҮД л баймаар юм. Хэлбэрт их шүтэхээр эцэстээ байшин бол нэг квадрат, уул бол нэг гурвалжин, нар бол нэг бөөрөнхий ХЭЛБЭР болж харагддаг байж болох юм шүү?

Ахуй болоод гял цал материаллаг байдал хэзээд хүмүүсийн хайр талархлыг нь баттайяа хүлээсээр ирсэн. Монгол яруу найрагт ч нүүдэлчин ахуй дүрслэгддэг. Өөр яах ч билээ. Үзээгүй байж ямар Сидней хотын тухай шүлэг бичилтэй биш. Гэтэл иймэрхүү ахуйн таталбарууд яг Д.Нямдоржийн гурван мөрт гэж онцлоод байгаа, 1-р дэсийн найрагч болох нь гэж зарим нь хөөрөгдөөд байгаа жинхэнэ яруу найраг мөн үү?

Хуш модны мөчир дээр Хаврын цэнхэр өглөө

хэрэм мөргөл үйлдэнэ. Хивэн хэвтэх хонин дээр

Хөвч амьсгаа дарна. Хөөрхөн ишиг дугжирна.

Шинэ цагийн шүлэгч гэхэд арай л ядуу илэрхийлэл, сэтгэлгээ, адилсал. Зарим нь жинхэнэ монгол шүлэг гэж хэлэх нь магад. Яасан гэж байгаль ахуйг дүрсэлсэн гэж үү? Тэгвэл хайку шүлгийн САБИ. Ганцаардаж гэгээрэх, ахуйгаас ангижирч, амар амгалан доторх гоо сайхны агшинг илэрхийлэх зарчим. Энд ямар ч ЯПОН ахуй байхгүй. Нэг үгээр хэт явцуу биш, нийтлэг, гүн ухааны сэтгэлгээ. Тиймээс л дэлхий нийтэд түгсэн хэрэг. Олон хэлэнд орчуулагдсан хэрэг. Японы яруу найрагч Юзүрү Миура “хайку бол микрокосмос” гэсэн юм шүү?

1998 оноос хойш Оросууд “Бүх Оросын хайку шүлгийн конкурс” зарлан явуулах болсон. Түүнээс хойш 13 жил өнгөрсөн ч энэ арга хэмжээ тасраагүй. Францад бүр хайку шүлэгчдийн клуб байна. Бас Оросын монголч эрдэмтэн Марина Петрова “Орчин үеийн Монгол яруу найраг дахь хайку шүлгийн хандлага” гэдэг өгүүлэл бичсэн бий. Нуулгүй хэлэхэд Д.Нямдорж хайкунаас зугатаах гээд хайку руу, афоризмаас зугатаах гээд афоризм руу, ертөнцийн гурваас зугатаах гээд ертөнцийн гурав руу тэмүүлсэн ”гурван мөртүүд” бичээд байгаа нь харамсахаас гадна өрөвдмөөр. Үнэндээ энэ шүлэгч ондооших хүсэл эрмэлзэлтэй юм. Даанч ондоошилыг зөвхөн яруу найргийн хэлбэр дотроо хайгаад байна. Тэнд хэлбэрээс өөр юу ч үгүй.

Яруу найраг эцэстээ юу юм бэ? Мэдээж урлаг. Дараа нь бусдаас ялгарах БИ-гээ танин мэдэх арга зам. Түүнээс бус ХЭЛБЭР бол ердөө хайрцаг. Харин доторхийг нь Нямдоржоор дүүргэх л хамгийн хэцүү нь шүү дээ? Эцэст нь хэлбэр бол хэлбэр харин чиний шүлгүүд...

Шүүмж нэгийг бичсэн шүлэг бичдэг Пүрэвхүүгийн Батхуяг

шүлгүүд

2011-11-26T06:00:00.000-08:00

1. Цор ганц хов хоосны өнгө
Цоо шинэ өнгө
Хамаг бүгдийн дотор цагаа хүлээгч
Хав хар өнгө...
"Үүрд" гэсэн худал үгийг сануулах
ҮХЭЛ ГЭДЭГ- ҮНЭН ӨНГӨ

2. Таталцлаас салах мэт жингүйдэж
Тааварлах аргагүй тайвшралд умбасан ч
Он цаг-гэрэлт шувууны цээжинд орших
Орь ганцхан найдвар минь
Сарних гэдэг гунигт үгийг мартуулах
САЛХИ ГЭДЭГ-ЗҮРХ ЮМ.

2011 он

шүлгүүд

2011-11-24T00:07:00.000-08:00

Дугаар шүлгүүд

1. Энэ хүмүүс надтай адилгүй тэд эмэгтэйчүүд

Эмзэг уяхан, ялимгүй гомдомхой

Энхрийлэлд дуртай, ээмэг зүүлт шохоорхдог

Этгээд аашилдаг ч бүгдээрээ надад хайртай

Үдэш зурагтын өмнө нэг суваг дээр төвлөрч

Үгсэж тэд намайг ганцаардуулдаг.

Үс зүсээ харахаар толины өмнө удаан эргэлдэж

Үзэсгэлэнтэй гэж хэлүүлж байж санаа нь амардаг.

Тэд надтай адилгүй бүгд эмэгтэйчүүл

Тэгэвч бүгдээрээ надад хайртай

Нэг нь намайг “хань минь” гэдэг

Нөгөө хоёр нь “аав минь” гэдэг

Эмзэг уяхан, ялимгүй гомдомхой

Энхрийлэлд дуртай, ээмэг зүүлт шохоорхдог

2011 он

шүлгүүд

2011-11-23T22:53:00.000-08:00

Ямар ч зайгүй, зууралдаж ургасан өвс шиг
Ялдам үнэрээ гээсэн миний хотын
Ялдам үнэр нь -БИ
Яруу найраг нь-БИ
Гишгэвч буцаж өндийх
Гэрэл гэгээ нь-БИ
Гэм нүгэл нь-БИ
Инээмсэглэл хайр нь-БИ
Эмгэнэл гуниг нь-БИ
Эр зориг нь-БИ
Итгэл найдвар нь -БИ
Ирээдүй нь -БИ
Ууулнаасаа буусан ч гутлаа арчиж сураагүй
Улаанбаатар нь ердөө-БИ

2011-10-06

шүлгүүд

2011-11-22T23:05:00.000-08:00

Зуны сүүлчээр, ууланд авираад бууж яваа
Зугаалагч сарны нимгэн гэрлийг
Зузаан хөшигний завсраар сэмхэн харах
Зугаатай сайхан байсан даа?
Ичгүүргүй саран дээр дэгдэж яваа
Ичимхий туулайны зүрх шиг
Улайран буй тэнгэрийн хаяанааас
Усанд явсан нар ухас хийхэд
Өвсөнд хоносон бялзуухай сочисхийн
Өмнүүр гараад өрнийг зорив.

Зузаан хөшгөө гэнэт ярж
Зуныг би гэртээ оруулав.

2011-05-16

шүлгүүд

2011-11-22T20:33:00.000-08:00

Одоо би яруу найргаас цааш
Одон орон, цөмийн физикээс цааш
Байгаль шинжлэл, дэлхийн газар зүйгээс цааш
Буй юмс, оргүй хоосны буй юмст хүрчээ.

Тэнд жаварлаг хүйтэн , чийглэг бус
Тэнгэргүй, тэнгэр хаяалсан газаргүй
Тээршаах юу ч үгүй, тэнэглэл огт байхгүй
Тэвчээр шалгах, тэрсэлдэн маргах зовлонгүй

Яруухан бодлууд нимгэн саан хувцастай
Ярууслын бурхад наймаанд яваад сураггүй
Яах гэж, юуны тулд, ямар ч үйлээр
                                       /ганцхан энэ бодол/
       Яруу найраг, цөмийн физик, одон орноос цааш
      Буй юмсын оргүй хоосон
      Буй юмст хүрэв дээ?

          2011-05-12

шүлгүүд

2011-11-20T03:11:00.000-08:00

Эхнээсээ гар өргөн бууж өгсөн манай талыхан
Эр зоригоо хаана нуусан бол олох юмсан
Ийм амирлангуй амьдрах тэдэнд одоо
Ингэтлээ таалагдаад байгаад гайхаж үхэх нь
Сар усанд шивэхэд аврах хүсэлгүй
Сар үхсэн ч гуних гуниггүй
Нар улбартахад сэрэх мэдрэмжгүй
Нар унтарсан ч бодох бодолгүй
Санаанд багтмааргүй юм, тэгээд
Яруу найрагч гэж цээжээ дэлднэм.

шүлгүүд

2011-11-20T02:09:00.000-08:00

Дээвэр дээр дураараа үсчих усан дуслууд
Дэлхий дээр зөвхөн нүргээн хаанчилжээ.
Хүйтэн борооны үзүүрийг мушгисаар
Хүч тамир минь барагдах яасан сайхан

Шавхай үсчүүлэн урагшлахыг хүсэн аахилавч
Шарваад зогссон ув улаан машин дотор
Шаралхуу эр, хөмсөг зангидсан бүсгүйг
Шанаагаа тулан цонхоор ганцаар ширтнэм.

Гэв гэнэт нэг дэггүй ялаа дэргэдүүр дүнгэнэхэд
Гэрэл гийж, тэнгэр хаяарсаныг олж хараад
Гараараа даллан, борооны сахиусыг үдэхэд
Гадаа нэлийсэн их ус мэлийн харагднам.

2011-06-25 Зүүн салаа

шүлгүүд

2011-11-20T01:53:00.000-08:00

Цэцэрлэгт алтан гургалдай жиргэнэ
Цэцгийн сүнс, салхины сүнстэй үнсэлцэнэ.
Цээжинд нэг хөндүүр бодол
Шувуу шиг үүрлэжээ.
Эр цэцэг, эр салхи
Энд ер нь юу болоод байна вэ?

шүлгүүд

2011-11-19T06:10:00.000-08:00

1, Буудал дээр буусангүй, цаашаа жаахан явмаар байна.
Буг чөтгөр шиг буланд суугаад бусдыг ажигламаар байна.
Будан дунд төөрсөн буга гөрөөс шиг хүмүүсийн
Бууж суухыг харсаар, чив чимээгүйд уусмаар байна.

2, Эцсийн зогсоол та буугаарай
Юу, болчихсон гэж үү?
                        ийм хурдан гэж үү?
Эргэн тойрон харанхуй нөмөрчээ.

3, Гэрлээ гялбуулсаар хажуугаар зөрөх
                                  амьдралын хөсөг
Гэгээн эх минь...
Явах замыг гэрэлтүүлээч...

                                                       2011-08-08

шүлгүүд

2011-11-19T05:47:00.000-08:00

Сэтгэлд түймэр түүнийг унтраах ус алга
Сэнсрэн буух навчис мэт ямар ч үнэгүй
Сэглүүлж гүйцсэн зүрхээ дэмий л өрөвдөөд
Сэрүүн зүүд шиг амьдралаас сэмхэн явахыг
БОДОХ БОЛОВ.
Агаар дахь зуны сэрлүүд шиг гэнэт
Алга болохыг бодох болов.

Яагаад ганцаардсанаа ч мэдсэнгүй
Янгир зогсоолдоо зогсох мэт болжээ.
Эвэр шиг хүнд бодлууддаа дарагдсаар
Нэг л өдөр нисэж одохыг
БОДОХ БОЛОВ.
Амьсгал дахь халуухан хүсэл шиг гэнэт
Алга болохыг бодох болов.

2011-01-10

шүлгүүд

2011-11-18T00:23:00.000-08:00

Шийдчихлээ,
                          шувуу, гөрөөс,
                                                   усны замаг болохоор
Ядаж гэм халгүй нисэж, амьдарч, ургаж үзэхээр
Явган зам шиг бүдгэрч тодорч, бороонд норж
Ялдамхан жиргэж, агаар салхийг өдөн цээжээрээ
Хага зүсэж, жараахайнд зулгаалгаж, чононд бариулж
Хаврыг мөрөөдөж, усыг үзэн ядаж, яргуй тастаж
Шийдчихлээ,
                       шувуу, гөрөөс,
                                                 усны замаг болохоор
Ширэг өвс, ногоон халгай, шар цэцэг болохоор
Шивээн толгой, гашуун агь, алтанзул болохоор
Шимширмээр ороолцолдсон чөдөр өвс болохоор
Шийдсэн бүх яруу найрагчдад
БИ ХАЙРТАЙ.

                                                2011-08-10